- Ade arı,- Arjantali ışnahıj dıriğeştağ.
- Ade arı,- Mariya-Anjéliḱe ǵrafinyam ıko raoáğemre ınequşhe kızerébewğemre yigoápew ketecıjığ.- Şüşıs şö, se siofme awj sihajışt.
- Ade sıdew mı tırḱuxem tışamığeejra…- Ayşet
- Ade waşış…- zexixığer ımığeş'ağow Madlén
- Ara?!..- Mariya-Anjéliḱe keguşü'ıağ, "arme ofep,
- Arı,- Ayşet kıui, aşće zımi ıgu zerémıbğerer
- Aşığum sağepšağep, zexesxığer şıpke.
- Ğatxeri kesığ, dunaymi zéḣojı… Ćımefe
- Değu, değu,- bzıĺfığe neguşxom cıri ınexer
- Jyuli Ḱalandrini marḱizer bzıĺfığe ğeıĺığ,
- Mama, weĺeğu' sızeremısımecejır. Sıweĺeu,
- Mıde mış ıorer!..- Mariya-Anjéliḱe kıfaźığer goáo kızışimığeḣu-ığeş'ağo fedeze, cı
- Mızğegum, Fahri, kısfeğeğu, cıri sıkıbdemıḣunće yeneguyağo. Sıwimığusew Parij wıqoşüştme, cıri waḣte wi', aw ćımefe xı mıgupsefır wape
- Me eşü'ı qoćamer wınem yiz ḣuğe… Sıd yiĺ'ewjığoá
- Pon dé Vél ığeş'eğoáğ.
- Siiĺes yeceğu' kesıwıxınće zı themefe zaku
- Sofi! - şhe ćepḣotıć meke ĺeşće Ayşet
- Sıda Férryiwelme yaune şıyḣ kahıpe qoáṕe
- Se aş fede şhaś ğećerećağe-ğeṕıyğexer
- Seri wısĺeğu' sşü'eyğoáğ, Ayssé.
- Taĺenıkoće, Janétt-Niḱol, bzıĺfığeme
- Te zeşiṫum, ǵrafinya, tızereĺeğwi, aápĺ' zızeteşećım, zeṫoştır zeṫoğaxe, Weǵyustén-Antwani ğoguşxo
- Haw, papa thamıćem kıćewpćağep.
- Haw, haw, Şarlotta-Elizabét Ayssé, Sofi kıwiorer ş'e, tığem riğezıxığ, yiğo wifejıştep.
- Şarlotta-Elizabét Ayssé, Fransım yinef, keşüaće ımış'e meḣoá…- Mariya-Anjéliḱe keguzejüağ.
- zegorem Ayşet yane ıše kızererioğağer ıgu kećıjew ǵrafır şxıpšığe.
ow wımış'ejınew Werḣan ıpkıće zıriçığ, şewe
ofır rioáğ: - We pḣe maşü'er zećeweğable, se ğuneğu'
A çeşım sş'ağemće sırıćeğojırep, aw ǵrafım zi
Ayssé, nah neoáse sıpfeḣuğ, cıri tızeućen, nah
Ayşet ışö kızerepıçığem fedew pĺıjıbzewi
Aşće axeme tiśıhe atéteğeğeĺ.
Vélre Arjantalre, kısĺıçexi, aş tıramığeḣıćığe kağenağep, ağeşınağ. Zıgorem zıgore yemığeon pĺećıştep, aw aş ıwıj tiwne or nah şımaće
Dunayr meesejı fedew Şarl dé Férryiwel kışıḣuğeti, şhanığupçem uhağ, kışü'eş'ığemći xewkoáğep: sıd federe xıwıayiy zerişenew kiĺi,
Yej Sélini dé Nantiya viḱontéssem yidunay ziḣojığe yiĺesım tışığoázep.
Yeṫani Mariya-Anjéliḱe zereĺerımıhıri kıriźağep.
Laroşi seş fedew anae kıptırağetışt.
Laroşi, nemıć šıf kızerıqoxeri, feşhaf šıf
Mariya-Anjéliḱe mama zepiwtınew zıfioğeğe şxonçır?
Molér ıtxığe péser ara ziguğu' pş'ırer? Sıda aş
Muhamed), "Ḱavḱazsḱaya plénniśa, yili Tayna madémwazél
Weǵyustén-Antwan yişüz zépĺım, yiḣopsağo kıféçağemi, mı tḣerem yiçıye zeşızğekonep ıui, ziejağ. Cexaşöm téĺ çıxen koápem ǵrafır zıĺeaábem, ǵrafinyar kewşığ:
Werḣan ćiĺeşüji, "te tırḱume, guşıej uş timıe
Pér Ǵérén dé Tansén déle-ulep, bzıĺfığeme xeş'ıć
Wınapçem Ayşet kızeredećew, wınağor kızerezeriğejağem rıwıćıtejew kızetéwçüağ, aw ş'exew
Fahri uşxıpšıćığ.
Xeta ade aş nemıćew cıri ıgu zıfeğurer?
Şarlotta-Elizabét Ayssé ǵrafinya, wıyateće, sşınahıjıće sıpferaz, şeeğeşxo kızıxebğafeze, sıd
Şarl dé Férryiwel ǵrafır, zıgore şığupşağe-şü'eqodığem fedew, kızetéwçüağ:
Erḱyul-André Fléri ḱardinalmi, Werléansḱe ǵérçöǵ-réǵéntımi yas'oşt. Sıda cıri ǵrafım feğehığew pş'eme
Ya si Th, Ayssé zıgore kéḣuĺ'ağemi sş'erep, ǵraf cınewzıjım…
ar zışızeriğezefeşt themefiṫu waḣti kıpışıĺ.
ar yiçıǵ deguşıe.
ar tıdi şızğotışt. Tızızereş'eğe apere mafem
ğeḣeğe yinxer yeş'ıx, yirol değu' dedew ké ğeĺağo,
dé Férryiwel ǵrafır zeresımacer yiwşhağow zegorem
yes'on, şöri sféşüoj. Te mow zı ćıṕe gorem tınesın
yewşıy fedeze, yemıṕesqujıni ıĺećığep: - Blećığe mazexem zereşımıtığew sıda Ayssé mı mazem
zéuşaşem, ǵrafinyar aş feyağeti, yipşıko ǵrafım
zızćışiğeğupşerer? Ari se silaj, winewzır zerewwkoáğer, sabıy zerewier Werdénım kıpfideştep,
zıćızebliḣujığer?
zıćıfeḣuğer?.. Tırḱum ar kışéquştığemi, mış
zımış'ejıreme afedep. Txıĺ zefeşhaf pçağe xemi
zışü'eyğo ḣırśıjım ışhe cexaşöm zereriwtećırem Werḣan pımıĺew amdez ışti, Fahri yisemeguće
zışış adıǵeme amıĺıteştığeme… Ari pećećığe
zerişüćığem ar yiĺ'ıćığ. Aḱtrisem yihade çılısım yidinlej paşexem Parij yizı kexaĺi zeraşaramığeğeṫıĺığem Voltér riğetxığ "Léḱuvrér aḱtriseşxom yiĺ'ać"
zereṕo zaćew ḣurep carı zıćaorer. Sızıfayem sıĺıesırep, sızıfemıyem sıkéstı. Tıda cı mır
zeretéguşıexerem yeguśafemi, apıĺığep. Aş ışhe
yiepştın…- Mariya-Anjéliḱe ǵrafinyar psınćew ğuncem zışıpıpĺıhaji, yiĺ' peğoćığ: - Kébleğej,
yiĺerımıhığe nıbećapxeće šıf rimığaş'ew, Mariya-Anjéliḱe feşhaf şımığoázew, mezix weḣufe, kıhığ.
kihajığ.
kığećıjığ: "Sinıse yeseo, siṫuane gurıseğao".
kızézğetxığer. Zećemi anah ğeş'eğonır, serep
kıćewpće zepıt. Pşhe démığezeć, Ayssé, Palé-Royal aş tızıréğeblağem, ǵrafım kızıćemıwıpćem,
kıpiwpći, kıuguşü'eze, kıfıpiğeḣojığ: - Se
kıraoĺ'enxew yieperıtxxemi ariğaceştığex".
kezışefığe pşınahıji axeme anahışü'ep. Pon dé
mış fedew wıyane wıtémıguşıenew!
nah ĺerıh gorem ĺıḣuğen faye. Ari, Niḱolya zıdıxetır Them yeş', sabıy zeresxeĺım gu zereĺitağem
nahıj. Zeşiṫume yatere yanere psawğex ar Farryiwel
neşü'ıće sébğepĺıjığ. Kijüğaḣu, şampansḱe
pkışölır - wızşımıćere of. Sıpsere sıgure afeğehığeme, keqoşt thawmafem axer kebze-ĺabzew
psığo kıpḣotağ,- Férryiwel ǵrafme tyaĺıtığeme,
sıdmi yeşebećığ.
sımac, jınığer kéhıĺećı, pşığe. Mariya-Anjéliḱe mama mı awjıre yiĺesım yesımıĺeğuĺ'ejığe
sıpıĺ s'onış, zğeguşü'eştxa? - yej-yejırew guće
seguşü'e nah, arba, papa? - zereḣuğeri Ayşet ımış'ew
téćıştığep,- zı nebǵıre fıwie nemıpĺım zerešıf
winépere şü'ış'ağe peğuja?
wınem kiçıjığ.
fayemi ıoze, şhanığupçem yeṫırgui, uiwbğućığ.
feḣuze, neşü'ıće yepĺığ, uguşü'ıağ, aw "wıkıućağer"
hawmi kıséoća? Ṫuri arıştın… Te tş'erep nah,
xeĺığeti, arı.
xeşetıći, Fahri yinepĺeğu' kıxetecağ, aw ar zışiğeğupşew zıfešešağer feşhaf: - Şarl dé Férryiweli axem adej şı', abzi yaxabzi zeréğaş'e. "Kohaṕe, Kohaṕe, Kohaṕer şö şüş'erep" yeoş, çérḱésxeri seri tızğewneḣuğexer ıgu pıćxerep. Sıd
şewejıyem kıgurımıoze, yiĺesitf ğerıṕem ar
ıgu téunćeji, kıpiźejığ,- çıǵxer ziyexem adeqodıjı sinenej ıoştığeş, ari tişagu deqodıjığenći meḣu… Arış, dexe-pıte pstewri te zereṫow
ıĺ xetquhağa ye cawştew kıpşeḣoá? Haw, txıĺıbeme yace. Françüz tariḣım, txaqoxem, suretış'exem,
ınexer kilıdıćığex.- Sofi, taneu yić zeraoáğer
yate ıoştığer ıgu kećıji, zığegumećırem kıćewpćağ:
- Abźaxeme yaxase tıkıtefağeme sş'erep,- Tram
- Adıǵe ofım, ziwshan, zewe-bane kićınew tépĺrep, ar Edirne mamır txıĺım kéwşıhatı,- Pasḱéviç
- Ade arı, thamate,- sıdew šıf thamıć, yigupşısi
- Al, mıxeme aş'ağer...- Semay kızéor arı şüzır zereşısır Time ıgu kızıćıjığer.- Wermi,
- Cı mı txıĺıṕiṫum - zır arapıbzeće, adırer
- Ye ziwnağo beğon, Tumen, ha cı nes ziwshanım
- Yincılızxeri arı, nayb.
- Ḱośı, natrıf.
- Mezaxem agu réxıştın,- zawlere qoáğexew, Trami
- Naybem yisemeguće Céyms şıtığ,- Hağurımi
- Néqo,- yazakow şıwişır ćıṕe kızerinağexer
- Sićıfe zıtéĺır sşığupşerep, nayb... Nef ĺe şü'ı
- Sş'exerep.
- Sıd kebar, Cırandıku?
- Filipson zıuğać.
- Hanṫeḣu Alebıy yišıfxer, ziwshan, kıteçağex,- Tram kızfeqoğe ofım yigumeć kızximığeşew,
- Çıleğo şenıkore şıre, ziwshan.
- Şapsığe yeĺıtığeme, ćımafem Bjedığu'
- Şüş'ağemće adıǵeme agu kışüabğe, tırḱume
Aderbıy txışhem tétxew Mıjöf ğeḣuner
Aşıwı, ḣunep, séḣoápserep,- zawlere qoáğew kıpiğeḣojığ: - Yiĺes pçağe ḣuğeş, Time thamıćer
Aşće te tipaçıhi, şö şüipaçıhi aĺeć kağanerep. Alahım agu yiĺım ĺıćéğahex. Sıd, haće,
Berzecım zexixığer şü'eğeş'eğonew, aw ışü'eş dedi
Ca fekoĺ' yepĺıće dederi Bjedığu' şızexesxığ.
Cegum zéetı, tığer meguşü'e.
Yej naybem yişıeće-psewći, yinemaz ş'ıći, yiguşıaáći, yiĺ'ıği mıapereme, awjre mehane yaaáğep.
Yejme anemıć dunaym témıtıj ṕonew uşaşeze
Zan Kerbatır?
Zećeri ṕe kibğehan pĺećıştep. Adıǵexer wırısme
Martım yi 5-m wıbıxıme mış fede txığe paçıhaźem afariğehığ: "Wırısıźem yipaşew ǵénéralew
Mıoápḣe gore keseoá?
Nurmıhamet yate Hağur Mose thamıćem fed, neyepsıyejme zerapışıtışürer kızgurıorep.
Nıçepereçeşım nayber zegupşıseğe ofığoxer
Rufat aş fede ofće hazırti, guşü'ıağe.
Subhan Alah, Filipson yineral kezekıjım tıkızexiş'ıćığep!..
Sıdewştew Néḱras Timi ığenıbceğura?
Seferbıy ziwshanır adıǵepşba?
Seferbıy wıgu yebğenew şıtep.
Seferbıy şxıpšığe. Yej zı şöte ğoátqo zıuimığefağemi, değuba mış fedew wızereğeçefew
Tiwne, tixaṕe, tićıgu ketıwıḣumenew tıguğağ, aw
Tırḱume, seş'e, wiśıhe atébğeĺ ḣuştep, gućeğu' yaep.
Wıtıgum şızedetşteğe kerarır zığeśećen şımıew
Hağur Nurmıhameti ca deder Seferbıyće ıgu
Hağurım yihaće Wıbıx zéğeqotej wıj, kımığezejew Tram dej, Kumatır, qoáğe. Pçıhem Tram
Śeym kıoáğ, yeṫane kıpiğeḣojığ: - Adıǵexer
Şazıme ṕuaćexemi, śıyeşḣo psınćemi aşör ışöw
adırebğum şıtığ.
azıfagu deĺ kebarmi şher dırıriğezećığ...
guşıexer dunaym anah şıpebleğe šıfım dej kéćıx.
cıraer, ara, Timeféy, yadıgar yikom rimıtıfa!..
yeĺıtığeme, népe nah megumećı.
zawe demıĺıjće arep - Yaṫonere Aléḱsandre paçıhew
zizakor sişıhat, mı şıtme zexaxew kıweseo.
zıfiş'ın bısĺımenme aşış tış'. Cı, haćeme
zećağepĺeğe fekoĺ'me zakıxemığeşme nahışü'ı
zepiwtığ,- werep, wırıs paçıher arı. Aş sıd tıraĺhemi tezeğeşt cı... Siĺeu wırıs paçıhem ıpaşhe rahıĺ'eğağeme, sıkızeximış'ıćınew şıtığe pştın...- yej-yejırew zeriojrem fedew, Sefer5 Zaḱaz 027
zeraĺećıştım şığoáz.
zetıraućmi, abźexećır kizıquhaćıre kebarım
zexixığem kığeguzejüağ.
yieşhetét Débu' yineralew Pšemez desmi ıdej Ğezar
yiĺes pçağere yeğezığeće rağesığ. Weş'e-demış'ew
yiĺesım ĺ'ağex. Dexaṕe kızıdehajmi, zı pḣoánte
yiĺesır maća, wınepe zexeĺıći tşeğupşejı!.. Sı,
yimızakow Yeḱatérinodari, Şentkali, nemıć kezek
yişü'eş'i kırioĺ'en. Abźaxexemre wırısxemre yazeşü'ın
ḱartım sızıxepĺıhem, xı Şü'ıšer sıne kıpeşü'efağ,
koğume akozeriğeşağex, şü'eşmıḣunığe azı fagu
kuhiṫur zereqore ş'ıćem xeğegu ĺ'ışhem yiof
kıećehağ. Axeme azışaner Zane Seferbıy feğehığağ. Awjre txığem mış fede guşıexer yitığex:
kıćenığe aáşem nah neşü'ıće yepĺıjığ. Kamexemi,
kıtĺırağejeğağe şıwıme yaguxeĺıği wışhağu'
kıtxehajrep.
keĺeğu' kıwıao. Wımake ṫupşığew, ca meşıtım
kepç ṕuağeći, zıše kés'orem yeĺıtığew zıdeşıt
ĺeşew yaćas. Namıs si' kéćı. Teri yej yanamıs nahi
maća? Wıneğo ofme afeşhaf kebar aáci hablemi,
makeri keuğ, haderi zipsıḣoáće kijüćre kulacem dafew ĺıçağexeme aĺeğuğ...
meşıtım kıznesxem yiğuseme Seferbıy arioáğ,-
nah šıquo gorem sıpeğewçü,- Mıhamet-Amine raoáğer yigoápew, şırıtığeri zışimığeğupşew, yiğuse
nemıć ĺ'ı uşxeri kıskomıwıçöğağeme, adıǵeme
weş'e, waşöm ćefejrep, zı cawr ĺako adıǵećım
psınćer jım ığebıbatew zışherietığ. Çıjeći,
rétekoć, ćey des çılağoxer...
riğeş'ağ. Yismahilbéyiy ćerıhi, deepıaáğ, faş'ağem
si psaĺe kışüfeseğaze.
sıkızxehajığe adıǵexemi ofışxo axeĺ. Zıdebğezejre Tırḱum lıye kıtixığ, tırimıyew mah ıui,
tapeće pćençew ĺır areğaç, cıri tapeće ğezétew "Yinvalid"
tatéqon tĺećıştep. Timılaje kıteḣuĺ'erep, tiwne
txığeme anahi mış nah of daş'ejığ. Şıpkeon ri, ĺeonri, wıbzenri, şheĺıtejır
wımış'ıjmi, ćemguyexemi, wıbıxxemi, besĺınıyexemi,
wırısme araoáĺ'erem yigukawe zerexiğaḣorer zıdéş'ejı.
fekoĺ'ışü'ıxer şıneğo ćıṕe yizğewçön, šıf zefedenığer abźaxeme axesĺhan zeresihisapığem sırıćeğojrep. Şınağore wıćıtağore zerımıĺ wınağom
hazırew Seferbıy dej keqoáğ, şım képsıxığo
haće peğoćıx yasoáğ.
şöguğeme, zışöğedéle. Naybem fede šıf xıme ar
şöĺırır riğeğusej şü'eyğu. Wırısxer cıdedem
şhaće, aş şö cewap kéşütıjınew cıri
şıpke... Yejıri yimıofım ışhe xiĺhağ, teri,
ıaápe pıtew ıwıbıtıze kıoáğ, uguşü'ıağ,- te tézeşxenep,- yeṫane ṫuri kızedıriğewbıtew semerkewće
ıdejće keğezağer ṫo goşığe. Ade, te tıyeğezığew
- Adıǵeme apk kićığeme, ziwshan, wıkézeğıtğağa?
- Aperew zexesexı,- Pşımafe kıui, zıkiğeterezıjığ: - dé-Sḱasi yiwrıs paçıhe mı ćımafem
- Ar dede s'orep...- Ḣan-Cerıye ımake kışü'ıyefexığ, aw zıkiş'ejığ: - Wiĺepk kızerezetébğenejın gupşısabi ş'ıćabi şı'. Pérsxeri tırḱuxeri
- Ari şıpke,- neguşü'e tḣopĺıće kezekır
- Arı, arı, Hace,- Peşük kıdıriğeştağ,-
- Axer şıtḣuğeće kıpfeseĺeğux,- AzemetCerıy ıorem téćırep,- aw wıwrıs zabıt zıḣuće,
- Aş kıtioáğer weş'a, nan...- Sahid-Cerıye
- Yej ıšeći téğapšeće séneguye.
- Kaymeta? - Zıše kıramıoáğem Sisure cıri
- Kaṕorem ḱupć xeĺ, ziwshan. Aw şapsığexeri
- Ketıwıbıtığ yiğuse wıćıfawew kéwejığeti,-
- Mı syanej kıtxığe ḱupır,- Ḣan-Cerıye kıraojığem pımıĺew, bğwiṫumći txığe thapişır
- Néqo, şawer dğebelereğınep, te tıriwşhağow
- Welahe keṕuağer şıpkem, Ḣan-Cerıy! -
- Spşe yifeme, o xeĺep, aşce wiśah kıstéğeĺ.
- Sıd paye yemıure? - Keğezej kıxixew şım
- Se tinahıjme saşhaşıtınır kıstéfe.
- The kısawi! - Kentat goşeşxor kıxeḱuwćığ.-
- Thewyeğepsew, Aléḱsandra Fédorovna. Siofxeri
- Wipçedıj şü'ı, Şeway,- Adıǵe aáner wınem kırihağ,- nıçepe ćasew tığoĺıjığ, wıgupsefığepştın?
ori, cıdedemi Pşıze kıbdızepırısıćıt.
Adıǵe xese mıwıxıjxer Ḣan-Cerıye ınegu kıćewçöjığex, keme kipḣotığexer aşhağ şızepelıdıx, ćereḣo wemakexeri şızepecejıx. Zemızeğ
Adıǵexemi, şeşenxemi, değıstanxemi tışüfayep ao.
Aşığum Ḣan-Cerıye yişıenığe guğaṕeći,
Bambet yilıwız ḱuwe make mezır zetıriçi, zıkızeripḣotağem fedew weşö ćeğım, ḱonde çüneme, témenıĺe ćıṕeme zaxiwşefejığ. Pḣetekejım
Besĺınıye yişenće çefığe, semerkew uşxer, nare şxenxer
Besĺınıye, Tığujko Kızbeç, nemıć fekoĺ' zıṫu
Vélyaminov ǵénéralımće timamır ĺeu agurığau.
Ca ş'ıćem xetew yaşenere wınemi raşağ.
Yej zereşü'eyğow xeti ṕe yien fit",- Ḣan-Cerıye
Yermolov ǵénéralır arı.
Kaymeti, Hac-Keseyy pşaşem ıćıb kıdewçüćığex, ıe wediṫu beşışhem téĺew Kentati aş
Kırım-Cerıye zışışxer zereşü'emığeqodırer
Kıtezawexereme yeṫani Puşḱinri Béstujév-Marlinsḱeri
Kezek ĺenıkori, Yermolovım Vlasovır kızéğeqo wıjım şéğejağew, zefemışü'ı ḱup şhafće zetéwtığe ḣuğağe. Aş ziaáh xezış'ıhağeme Yermolovri,
Keqoğe mafer jığemi, ıĺe témıt pşı şagum
Meze psawm zıtebğeğotırep, te wışıxet?
Niḱolay paçıher cıbe sıhatım yepĺığ:
Sıd mış tızfışısır?
Tatyane nah kıpeblağe kıfemınejığew kışü'eş'ı.
Wıśıjxer zıtéğuheğe kew keneṫexesxer zimıem
Çérnışév źe ministrem aşhağ paçıher yitıj,
Ş'exew kağezejığ, nıçhapi, néwşi syajağep.
Şıpker ṕoştme, se Faddéy Vénédiḱtoviçım sıgu aye
Şırıḣuko Tığujre Agoy Pşımafere şewe
Inexem gur zığešıqun ğućeğe-pćıjığere neşḣey
adıǵeme kyaḣuĺ'erer zeriĺeğuğer, yathamıćağo
ar zış'ağem šıfığe gore xeĺıjme, sihatır kıĺeğun, wiĺeui pfezğeśećen.
ariğequi, mıguzajöw wıpće paor şhem zırépesıjım, selamır nebǵıriṫume afeğehığemi, ıneu
blağor ğoánem kıréfı zıfaorem fed. Yaneşri, pao
goşeşxom yiguşü'e ardedem wınem kiheğe nısem piğoxığemi, yiǵıye ıpe yit: - néperezımafem şüaşış
ğogumće thapşre yatalık Merçane dej aşağ, kıraşıjığ. Mezım wıxeçew şapsığe txışhem wıtéĺademe, yişewejıyeğu' zışırixığe çıleri Abın psıḣo ri keĺeğoşt. Zıblećığe çıleme yatépĺe feda aşi
ğeş'eğonı,- sişü'ış'e simığo, siğuneğu' sipıy
cexaşöm zexıriğaş'ew, pĺ'eu pıte yişığeće yiofş'eṕe wıne yihağ, dışepsışö pçekopsxer zıxeĺ pçe
yepĺığ, mıguzajöw zetıriğepćejığ. Tıda mıxer
jeće-peće şhaś zexećıheğe mıšıqu-mıĺaǵer
ziwnağo beğon, šırawjće zexećıhajığe, yibğağe
zıfihın ımış'ew kızetéwçüağ, şagur kızepipĺıhağ, yewpćığ:
zebleḣui yaaáğ, tırağeheğaćemi ıgu kıtfiĺır
zećemıźağeme, dunay hıĺew tıztétır kin kışüfeḣut. Zeşiṫur keme bğuṫuś ao. Şö them
zexixığem Ḣan-Cerıye wırısıbzeće cı kıuriğetḣığ,- sizabıt namıs wıkırecegu, wewĺegu!
yikelapçe Śaśe kışıriojığer arı zi kézımığelığer, yaujre guğe ṫequ kıpıtqujığer pćenṫeps
yincılız ḱlubım sıxaźığ, ara?
yişhawzığemi, guqodığo şıep kıriğećew ımake
ćeć kığotığ: - Sultanov ori, pişi...
kuipĺ'a kıćenığer?
kıoáğ,- Şeweye fekoĺ'ım Sulṫanme yapşće kariş'etır kariş'i, xehajığeş, cı yapḣu fağaşü'e...
kıćewçüağ, zıfihın ımış'ew ıgui kebırsırığ,
kıpıwızıćığ, zeqodıĺ'ejın gore yi', aş fede
kırimıxıpemi, ziwshanır kızećeqoáğep,- gum
kezekme kaşıfrapḣotew, çeşıre abasece bzegu
kezekme yamıḣo-mış'ağe we ape wımış'etme, şıd
kemınejığemi, sićal, wiadıǵegu wezğeğepıten.
kewçüğ, Ḣan-Cerıye ıne lebışö-neşḣeyşöme
mafem mıxer teş fedexece weguğa, gubğom yitıx.
mıbjıhe xehanew zéğehazırı.
népe meşü'ıiṫu zefagum zeredetxer temem. Aw cı meşü'ıiṫume yazew tara kezıstırer? Icar of şhaf. Maşü'er
nıseşe cegum kızéćıjxem, Sisure sıuwuheze
nepk ĺaǵem, Yeḱatérinodar kıtétecağ. Şı yiĺığo
pćeğe wıramxer yeğeğuşıx, ğogunepśe wıś ğoĺığeme
pstewri yimıkow, Kentate ıoáğ, tiwneğo mamır
pçağere zexesxığe!.. Ar ofep, aşi šıfxer şepsewx,
sikebar ıoáteştığ... Yarebi, a şawer Bambet psıxeźejım ećeremıqoádi, nemıć sıfayep. Cawrıpser
sşheće polwesḱadronır sıwıpĺequşt, şüizabıt
sıd kızıtćıfamış'ığağer? Cı, marı, tibısĺımen
tızıfızexetri, xıme xeğeguxemi tızıćızetıraxri...
wafetş'ışt kızeresaoáğem kıtéwçöjığexep.
fayton şaber zawlere çağew, kıgos şewejıyer
fedew kıpiğeḣojığ: - Aş fedizır wiiĺes ṫoćıre
xeğeguri, adıǵe xeğeguri şü'ı ĺeğu, ṫumi afeşıpk.
şü'ıce bğwiṫumci wızeşımıguğıj... Ar mışci
şawexer - Ḣan-Cerıy, Sahid-Cerıy, Adıl-Cerıy,-
şıpkağem, şü'eşḣunığem apaye of zedetş'eşt,
şewejıyer kızıćépĺığeri Ḣan-Cerıye kıgurıoáğew ćeĺiojığ,- adıǵexer xım zımi xédğetekotep, ığegumećreme sfyaoj.
şxıpšığe.- Wızımığepeştme zyabğeğepen nahi,
şeaáği xeĺığ. Aş ćexetxığe kinır teş nemıć šıf
ıgu kıpıĺedeğağ, aw ĺ'ıgur zığewşkoire guşıe
ıźığ, ıĺakoxeri kédeuğex. Kelapçem zıdećım,
ıpaşhe yisığer arı ow wımış'ejınew, Ḣan-Cerıye
yaşü'ığow mepsewx...
- A Mışıd, Mışıd,- wıne ĺeguśem deçeyejığe
- Abźaxeme ziwshan yaep, aw zıše kéṕoğe keberteyepşır Abźexe ćaxe zereşıpsewrer zexetxığe.
- Adıǵeme taxehajışt wisabıyme aome, wadéjejışta?
- Ar ziwshanım kızeriu, cawr.
- Ara? Ade awştew oba…- Deday yadej qojıze,
- Awştew weome, değu.
- Guşıe kıseweta?
- Caśı nemazır kesı,- Sebeh ketecıjığ.
- Zyane zimıejew ketecığe Asĺanḱoz serıre
- Ḱarśérım ćiźenew ıoáğ.
- Mı ćıṕer psewṕeće adıǵexem kızıxaxım, yisĺam
- Se "sızereşeşen hacer" pşü'eş ḣuğeme, ari
- Tapeće kıtpışıĺır zıfedeştır sş'erep nah,
- Tızıpeuwçöğe ğogu zexećiblım yazırer kıxetxışt,- Boletıkom kıoáğ.
- Te tıqoşt, sı wiguxeĺ, Cambeç?
- Wıdegoá, Ayşet, sıkece, zexepxırep,- ğuneğu'
- Wişıpkeme, thewyeğepsew…- Tornaw ştabs-ḱapitanır zıfesakıjığ.
- Wıkecağa, tyat?
- Haw, ziwshan.
- Xet ış'era, zıfesakıj seoş arı. Tiṫo ṫuağer
- zemıjağem Tambıyer kığeguzejüağ.
1 "…Bjıhepe mezeğo çeş daxem yinefıps Ḱurcıps nepkım
Ade Niḱe wıramım kıtéwnağeme sş'erep?
Alah zakor arı nah, nemıćep aş ışhe zıfırixıştır.
Ar yiĺ'akoće zegorem wırıs paçıhağum pewçüjığağexe kezek zebǵırıçıjığağexem aşış.
Afıps kıĺıesığe guşıeme, pśeşü'ıaşem fedew,
Beçır fegubjığ: - Degu zıpş'ığew sıda wızıfışısır?! Mı guşıerıye cawrım yiṕe feş'ıj, fesak,
Beçır, ziwshan kumalır.
Daniloviçım wızerefışıtır sigoápe. Šıfışü'ı, yişü'ış'ağe zerepxeĺır weri winasıp, yejıri yinasıp. Aş yişü'ış'ağe beme anesığ, şü'ıće yiguğu' aş'ı. Aw, sıdew pş'ın,
Canseyd, zımığebelereğ.
Jakız gur ığewzew xegurımıćığ nah, zi kıoáğep.
Jakız yikebar-guşıe mıwıxıj zepiğewme şiğeğupşejıze, oáṕe ritıştığep.
Ze, ḱup, cıri ofır aş şıtıwıxığep.
Kexeĺe dehağum, Anasḱéviç ĺ'ıjım yike dej
Nakıj fidağep: - Sıda Fédor-Fédor cıri pxığew
Neguşü'e peğoćır bzıĺfığem piğoxın yihisapığ
Nemazır zawxım, aşış gori guşıeğu' rimığafew,
Péçat wefsétnaya.
Psıfabem neoáse tızerezeşıfeḣuğew sıgu wiĺ,
Sızerebzıĺfığezi, - zi kezımıow ućıre şıwiṫum aćeĺiojığ, - seş nah kemınejığemi, zımi wézğewşhaqunep.
Wégupşıseme, pşhe be kihaşt, dunayr ğeş'eğonew
Hamırzekom cewap kıtıjığ.
aw sinamısığe wezğewşhaquştep!
guşıe wışıyxemće, yejımi zıkıdriğewbıtıjıze,
diwşefeğe meḣecağer ećex. Aş wiş'e xeĺme, sıd
dunay tızıtétır, xeti yej ışhe yiof zerifejırer.-
dezıxıştığe Brağunem kızerioćığ,- xet ıoremi
yeğeş'ağo,- wızerıguşıerer sıd! Serı paqoş,
yepĺığ, uguşü'ıağ.
zabıtımre werıre zıwıj şüitır sımış'e fedew sişewiṫu kezekme axewezğeşenew ara wızıfeyağer?
zékutem zeremıpşığew, temepkır femıığıjew
zi mıḣun xeĺep.
zı adıǵi yimısıjew, zećeri kuşhem ćehajığew
zığepıt. Ḣuğe, ḣuğe! Mı ćıṕem daxeće selam
zıdiştew xebzağep...
zızereuĺećıhere epĺećır fızebliḣuştığe,
zıćısşü'eyğoáğer,- madam Favr yiguşıeme nah meke
zerezéqoáğem feder arınći ḣun yişıćağer.
zefimığeşü'ıjıştxeme…
zexetşenew, tifitınığeme afeğehığew cıri ze mosḱalme
zeşıhan-zepıyn fayew ḣuştığex. Zı yiĺesće nahıćağe, nah nepedexeğe Adıl-Cerıye yeĺıtığeme,
yibem téğet, Anasḱéviç ĺ'ıjım yeğeṕu yineralım kıwioáğeme, te wışıaáğa cı nes? Şüadej wıçeji,
yimıfeğe yiğuseme arioáğ,- "halır halıće kıdawtıjı" zıfaore wırıs guşıejır siçıewz sıgu kığećıjığeti arı. Yişü'ıağe kısećınew seguğe. Aw,
yisew Yefrosiniya Yivanovnam, Frosyaće yecenew yiğo
yiş'e xeĺew Ḣan-Cerıye kırağeğuseğe deoqo-pĺeoqo mayorım rioáğ.
yişıtḣu ĺaǵew seetı, tipıyme yaĺ'ıği wase feseş'ı!
ćereḣo wemeke zıṫuş kiućığ, hemi zıkariğepḣotağ.
kinri, wıyane kıĺfığiṫur wapaşhe kırawćıhanri,
kuşhem ye mezım mekabeće zaşızetıréğetekućı.
kıgoseğeḣojı.
kızerepfetxağeri zışımığeğupş.
kıpfahıjınır thamıćeğoşxu… Ĺ'ığe paşhem
kıtétı, pseweĺapḣe meḣu, ziğestıjıze téğefabe.
kıtfıdećığep.
kıfegubjığ.- Zyane zimıej goşepḣu kéjeğaćem
kıhığ. - Se ziguğu' sş'ırer nemıć... Ti The ĺaǵe
kıxespḣoti, Ḣoś zıfesıźığ. Aw şıtme aşış gorexem
make şızexixığ. Wes fırtıne tameće kuşhe mezım
mafe tfereḣu, tiguxeĺi kıddéreğeḣu. Aw werıre
nah peçıjaow, semegu şhanığupçem dej meṫısı,
nahışü'ı. Adıǵeme yamızakow nemıć šıf ĺepkxew
negu çećığer yerağew şhanığupçeum kıćeritḣıjığ, yeṫane Anasḱéviç ĺ'ıjım yinépere guşıe
nemazi tişeceğoáşxi şıtş'ın, tişxemi tauwpḣuhan.
neşü'ıće axepĺağ. Yeṫane Fédor képĺıji, saneu
riğejağeti, Afıps pḣenćıpḣer ixığ, zawlere
sışıricasusınće ĺ'ıqo kısfimığeqojınew
tidin yibğaheme, aşxın pşü'eş'ew, sımece-thağepšığer zéphew wepsew.
tişü'ıağe yedğećın tĺećıştep,- gućeğunçe makeće
fayeba? Zereçılew kıćewpće, yeğape…- Yiof zıxemıĺım zerexeguşıerer cexeşötétım zıdiş'eji,
fayer. Zepırısıć-kızepırısıćıjım yiwerme
šıf ḣatep mır…
çılağoxeri uyexıx, lejığexeri zıdéhıx...
çew ş'ıhağeri, ḱurejıye psınćeri, çılem ape daş'ıheğe psınekwewew şaĺe zıpış'ağeri arı.
ştabs-ḱapitanım yiofi keḣujıze, yipçedıjışxe
şükısedeuştme, şözğeş'eşt: mo kızdéşüşejeğe bzıĺfığeri kızdişüxığem şözğeşejışt.
şarıguşıexe yikuğ. Bılımışhemi, aş nemıć mıĺḱow şatığer, ğomıle zefeşhafxew, nebǵıre min
şızeblyazığeḣuğe eneṫe ćeḣops źepaşeme sıdıće
ıoáğ, sıdew pş'ın, ari şıaáćem yizı pkığu, xebźınew
ımış'ew, bğem kıdewçöğe gopeğum kızşietıćığ.
yaşü'ıĺeğunığe mıwıxıj ğunenç. Te tinıwe thamıće
- Ar zıfeğehığer we wizakop, zećemi kıtfeğehığ.
- Arı, Alahem yiumet Mıhamet yefend, arı. Alaher
- Aşıwı, ar ḣunep, wıĺ'ıba, sićal, wıgu bğemaćew...-
- Bırsır Zewale Bırcım dıriğeştağ.
- Beçır, wıyate Merzıḣoáyre syate Mişḱere "wızişıćağem néqo yeo nah, wıfaya ıorep" zerao ştığew,
- Ğogupće wasem şıćeştığem kıgoseğeḣojı.
- Carı tığosere bjedığupş nıkopşım
- Zığebıyau, Merzebeç, mezım wıxetep,- Bırcır
- Weeṕejaje… Mode, Źeğaştere Harunere
- Pĺeğuna, wişıće maşü'e pığeneğe zepıtew…
- Sıda, Gumışter, "saćerıtığ", "sıryaśı he ş'eğuğ" ṕow cı axeme wıkaźığa? - yila kırdığe cı
- Sıdew wıyate, them ıome, şıt?
- Syatej ıpse adıǵećım fiğeṫıĺığ, syati arı.
- Hatam kezıwıbıtıre adıgağemi şıpke xeĺ,-
- Haw, aşi ze tızeriwğoiĺ'ejığot.
- Şüiçıle Şapsığe ıšeće wıkızeredgowçüağemće, zimafe mefişeće zıfağebeğon Kelewbat,-
- Şeceğo nemazış'ığom aş fede yemıqu sıdewştew pşhe kihağa, Merzebeç? - Mıhamet yefendım
- Yaşü'ığoáğ ṕui?.. Keweş'eja Ćermıt ĺ'ıjım
Ardedem yakelapçe kıuheğe şıwım kıopşığ:
Afemğotım fıćepĺığ. Aw adrer aş fedeme ağapew
Bereket Zewale zexixığer yigopağ.
Beçır şüzım opĺıhe, adreri, ĺ'ım ıpaşhe
Dğemefećıştığeba?..- kéwpćı Alimbeç.
Yismél kıui, Berzec hace nahıjım yewpćıjığ: - Serequi, hace, şüikelapçe kıuşüx mo
Kızereṕoremće, dunaym şıpsewre šıf pstewri Alahemće zefedex.
Mode zıgore şıeme, zıuseğaĺh.
Merzıḣoye Beçır ıše şü'ıće kıréo.
Sişü'ıpş Bereketmi, Nat-Natće blağe kıtfeḣuğe
Sıd, Them ome,- Dariḣan kéḣuĺ'ağem şımığoáze
Sırıne-pşıne makemre "wıra" meke zepe ce jım re zıkapḣotağ. Aw pşe koápem kıkozığe ğetxe
Tapeće tıpĺeme, pşeğo ḱoréni,
Tırḱu pravitélstver yelbetew zebleḣuğenew, mamır
Wıofınçeme, waḣter yerağew maqo. Ṕere pşhere
Wırı sıyem yipaçıhe zerećedewştığer nerıĺeğu' kıtféş'ı".
Haruni yipao zışikuzejıze, zéğeĺ'ı.- Ade, Bırsırır, we zi kaṕorepi?
Şamil imamri, aş yiĺ'ıqo Mıhamet-Amin nayb kumıkuri, axeme apeće tızğebaneştığexe yincılızxe ri, polyaḱxeri Alahem yiĺ'ıqoáğexa?
Şeceğo nemazım yazenace make psıkéfexım
Yapçe kıtéwe make kızeum, ar adıǵe xabzepti,
avtonom pşığo karatığ. Tırḱuźer Bolgariyem kıraşıjış, aş yiĺesiṫu ṕaĺeće wırısıźer kırağa ne. Kırım zawem yiĺeḣan Wırısıyem ećaxığağe Béssarabiyem yikıble-kohaṕe ĺenıko, Yizmayl pıtaṕer
aw wıkızerıḣuheğe, wićıgu wıgu yipxın, wiş'ej xepxın
awj yihağ, nıbepxır kıṫateze, Hatam kıfızerioćığ:
aş kısimıoştığexemi, ıgu yiĺxew, şü'exımeğe xeğegur syate zerixeğegur kısiome şü'ı siğeĺeğuze,
bjiṫow molem kıhığer Mıhamet yefendım ewbıtıṕe ış'i, nemıć guşıe téhağ.- Mı şayr, Zewal,
bırak zereşığeaáğer kızızgureom, sıguşü'ejığ.
bısĺımen feoáğep.
gufit-şhafit abźaxexer kışöşü'ınxew xeta zış'ağer?.. Ḣuştır weḣufe seri ar sşü'eş ḣu ğep. Yeğezığer nepk zandemi depşıye zeraow, a zğedeoáğexem
ğogu şütéhajın.
ğogum téhağex. Ĺ'ıqo ḱupım yefend axetığeme
dedemće sıkıbdezéqojın".
yeṫui, meclısım yiĺ'ıqoxer Tiflis dğeqoáğex. Te xeğeguşxow, şü'ış'enır zixebze Yincılızım timeclıs ıšeće
zako nah zimıej ṕaĺew bğwiṫumće zıfedğewçüğer te tıpk kićew tıwıkonep. Abduraxmonov bısĺımen nepšır kézeğ me yinasıp, yizı şıwi ćétımığanew
zéĺeğum, goáźe sızıfiş'ığağ. Aş yifeo-faş'e
ziğesemerkewze, Ćerımıt kewpći, ıgu yiĺım feguiṫow ćewx kış'ıjığ: - Awştew şıtme, axeme teri
zidunaye şızıḣojığe Ćerımıt ıko Harune kışırağajeş, kıgot aáhılme yanahıće şıćećıjew
zınıbj Murad tırḱu taḣtem tırağeṫıshağ. Yatfenere
zıtépĺhajewi?..
zıwıkoxerem, sışhafit-gufit aoće, feğeğu' yaep.
zeźećaqor yisemegubğu.
zemıĺepkeğoábeći, din zepeşıtıbeći wışı'...- Yeṫane
zeraow, wiśaśi mılıšew wili ğejeğenew arı wızıfayer.
zerezéqoğağew axer yeğaş'i zéqonxeṕ… Cı marı
zefeşhafxer, natrıf ṕeste stırır, ne ḱuĺ ğejöğe-ğejağexer zıtétxe, şeleme-ha lıjö faber
yicewapıştır yejımće nefağeti, vizirım riojığ: -
yiwenaće fıpıteğaş', kız xećığe ḱupme enećew axedğehajınep.
yixeğegu xiğehanew wınaşö kıdiğećığ. 1861-re yiĺe sım
kaqo, néperezımafem fıguśe ṕufağep.
kafemığeğuneşüğe çılexer mestıx. Axer zıbǵınejığexe bzıĺfığexem, nej-ujxem yasabıyxer
kızdaşağexe xıme ĺenıkom zereşıpsewştxe ş'ıćem
kızıkoćım, yimıgope ḣatew fiźığ.
kızerepfışıtri kızgurağeoáğ.- Zıdeguşıerem
mıḣuğağeme, wıyanej sulṫan goşeşxom dej werıre
meke ğeşḣığeće kewpćağ.
nah zyadğequnew arı zıfas'orer.
nah weş'a?" Merzıḣoye Beçır guće ıoze, meke yixığeće
nah halemeti kışös'on: yaneće tiĺepkeğu' ćele
népe abźaxeme tafehazırmi, be zıtéş'ağem maće
nećığere zereş'exa?..
psewm sıćırıpĺığew, fesş'eştır fyazğeş'eğaxew,
pḣenṫequm pkı wıçüağer zı ré ğequjım, zepıwığo
pşıze kezekxer arığeṫısheğenxew" zıfiore Wınaşör.
riğezığew kéwpćıjığ.
s'orer kebğeterezıj zepıtew!..- Yeṫane nah meke
sṫupşıjığe.
sş'ağeme...- Karbatır cewapınçe upĺe şüzım
sıkıjüdéen: "Hacret" şöoştın?..
tağebaynew taşeguğı, tıĺ'eme, tızğeyejıni tiḣoi...-
taxećew te zımi tıqoştep, tızdeqoni tiep. Alahem
tikuşhe xiş'ıherer? - ĺ'ıjme aşış gorem mıjö
timaḣĺe Todor bétemalri tıde thıjın, ar kızxećığexer weri weş'e.
timışıhateştxeme, śıhe kıpfeseş'ı, aw Alahem
tıdeoáğemi, kezek guşıere kezek weredre feşhaf
tızxeḣuheğe, tızxepşıheğe Ḱavḱaz zawer ze tıwıxew
wırısıbzeće arioze, Yevdoḱimovım zexıréğexı,- yipaçıhe yiore yiş'ere zığeśaćere ǵénéral jalım. Tidawe
faye yiĺepk, ıbze, yişen-xabze zıxefağeme zeraximığeqoćağer...- Hatam Nat-Nat ıgu kiĺadi, ziwxıyjıze kığeğunağ: - Ar psı uşöm Merzıḣoye
fepeğağex, "moş fediz thamıćağo zıpećećığexer
xıme ćıgum şaş'ejın aĺećın, sıd yaamalıj?
xewkoáğemi, bısĺımenığeba, zeraxıjığe wınem
ıgu téqoádew yeǵıyğ.
ıĺegoánceme atéweji kızetecıjım, ziguğu'
yani, sko kışızınejığe tırḱupḣu nıse sabıyn çenasıpınçeri zğemısexerep… Serı mıser! Wapaşhe
"podstroçniḱ kızerıqor" wırısıbzem yizıĺhağer.
- Ade arba sş'eştır sezımığaş'erer... Tinasıpme,
- Ade wıdetın, sićal...- syane ıgu kızexehağ, aw
- Arme ḣun, sitheweyağe séjüğewçöĺ'ejığ, psı
- Bep, Nux Aslançériyeviç, webḱomım yiplénumxemi,
- Değow Ḣurmer matxa?
- Zeĺaş'ere pisatélew Meşbaş'em guşıer yetetı.
- Privét, Yisxaḱ,- pisatélxem ya Soyuz yipravléniye
- Sş'erep nıaá, axeri sabıy bınıx...
- Sıgu kéwe, skoş Yishak, Zumakul Tanzilyare
- Sıd ṕui?.. Şıri zedipxın ṕonti, pfixınep. Mekumre şınemre zedipxıme, şıner mekum xemıaán
- Sıda ş'ejır, tat?
- Se sişü'eş'ıće aş fede šıf ḱrayḱomım of şéş'e,
- Haw, Yisxaḱ Şumafoviç, tıgu kićew zeṫuağexem
ofığom nah tıtéguşıeşt.
utxemi ašexer kao. Sşınahıj Mıhamet ıše aşış
Anah çume-pşıṕe ĺeǵe ḣwewepşawm tırağeblağe.
Apşere partyiyne şḱol yijurnalist kutamere Mosḱva
Arış, sşınahıjme anegu, ae, aĺako amıthaćew
Aş kıćeĺıqoğe mafexemi Fidél Ḱastro yiwḣumaqoxem mızew-mıṫow saućağ, ṫequ saşışıneştığe-safesakıştığemi, guśafe yasımığeş'-syamıpĺışö fedew sablećıştığe.
Aş sızerefeşıpkağem népe sıćeguşü'ıjı.
Dolgo jdali.
Yejır, litératuremće eḱzamén sızıxışt proféssorxer - Pospélovır, Noviśḱer, Dınniḱ, Arxipovır -
Keralığo prémiyexem yalawréatıx.
Kes'oteştım ıpeće, ofme yazıtét nah kıjügurıonım paye, ṫequ sıkızećeqojın.
Lidinır, Romaşovır, Sobolévır, nemıćxer aşeseĺeğux. Ḱonstantin Ǵéwerǵiyeviç Pawstovsḱer litératurne
Ĺewsten Yusıfi axeme zaxiğenığep. Aw dunayr zıfimıkujıştığer, aápĺ' kısişećıze kısfeguşü'ekız rıguşxoştığer, serće zişü'ış'e ğunençeğe
Mafe gorem Ĺewsten Yusıf ğuse yiew sadej,
Mixalḱovım yiş'e mı ofım zerexeĺır kızızgureom, ṫequ sıesejew yezğejeğağemi, zıgu şü'ı
Mıjöće kıwıawerem koáyeće séwejınewi?..
Mefe rénım wesım wıxetığeći, mılım wıtétığeći,
Ṕeṫuaşe Murat partorǵım wiğepšeştep. Awştewmi,
Sérǵéy Vladimiroviçır sfemıhaćeşünım siof
Sérǵéy Médvédévım sıkiğoti, kısioáğ:
Sıd federe senehati, caw keqodıréqoćew,
Sızereĺepk "maćer" zıdesş'ejewi, sırağešıquze, zıdısağeş'ejewi bere kıxećığ. Aw adıǵexer
Se sızışışri yezğaş'ew, "kumıku" zıfesoáğeri
TXIĹ PŞ'IQuX ḢURE
Te tfede députatxer arıx çıle thamatexer xezıxxerer.
Wişeweğu'-nıbceğuxeri sıdew kıpfışıtxa?
Wıne zetéş'ıhağem sićıni haćeşım zışıspĺıhanew
Xeta sızewpćıjıştır?..
Şheşefıjımi xeğegum yiçıle min pçağeme afedew
ağewneşqu. Se zımi ıje spxın-sḱudenew simıguxeĺmi,
ğetxe mafe gorem, axeme ape dede arkıbje sızırağaşöm, kısemıqow, sşhe zıdeshıjıştır
dedem ğezétew "Adıǵe makem" yirédaḱtor enaṫe kıtépşığağew, cı zexezıxırem ığeş'ağow eneṫe yin
yecaṕem wızışécere txıĺme adet wıse satırxem yahşırıx.
yelbetew Çélyabinsḱe aeroportım tışırağeṫısexı. Aş
yestıji, fıpızğeḣojığ: - Cı kıznesığem şü'ıće
jabze kızeredimığotığer, ıwıjım aş peşü'ıyeqore
zawleme yağuse divanımre ḱrésliṫumre aćetığ. Spşe
zilajer ṕome, zexefığoáy, wınağom ĺapse feḣuğexe ḣuĺfığeri bzıĺfığeri, xeti ıgu kıséremığabğ, pfeğemıseştxep. Ar zexezıfınew féjerem
zırew tier zıxatĺheće - ṫoćıre yire meḣu, yaénerem
zenekokum ışıpḣu".
zerişeşt ş'ıćem Şewmenır feaáz nah, politiḱem,
zeresşağer kızgurıoáğ. Sıda ćesxığer? eneṫe
ćaxemće ḱolxoz xate şıew teş'eti, iṫu zıpımıtıj aş
ḱufon ehad" - sui, ar yimıkow, "Fatihari" fıpızğeḣojığ.
kadedğezejığeti, aş pçegum tıkırineştep, nemıśır kığeqoştep ao. Arew şıtmi, şhetéḣo koápemće aneps ćaĺećıćı, syani yauşıy:
kizımığehan ğemafew uqotırem yimefe şab,
kızıgurımıoáğer, aş femıkulayr yeğeş'ere neşü'eş'ığe-şörış'ığe txeqoşt.
kıćeĺıqoğe zeućeğum kışıseo. Xeti,
kıćeĺıqoğe themafemi kıseḣuĺ'ağer yezğeş'ağep, Nısaći arı.
kıriotıćığ.
kısepĺı, yeṫane pisatélme kısatığe txıĺıṕem
kebğećığe lejığer wéğeğeyejı.
nemıćew keṕon ḣume, şü'ı zıfiş'ağexem aşışxer ape
we pşheće kıpfeşöşe-keblejığew ĺıte.
ṕoştme, xete şünćığem ıwıase yej Mıhamet yilejapćeće zeritıjığağem ṫequ siğerehatıştığe.
pĺape ĺerığım yitmi, wiwane wizeğeştep.
podstroçniḱ yazğeş'ığex. Kızdécexerem yanahıbeme
proféssorxew Pospélovım, Réformatsḱem, Asmus,
ptxıreri sş'eme sşü'eyğu. Kızereṕoremće, wıpoet,
pşeşejıyemi yiĺesre nıkore nah ımınıbjew syate
raoáĺ'erer peşü'erığeşew amıoátemi, şef xesĺağorepış, wi "Şequiş" yes'oĺ'ağem sıkışüfécen:
s'orep, partyiyne nıbceğuğe nefeoáği aş fısimıew
safeḣuğ; kısfeğehığe statya zefeşhafxeri
siyakıl "kızerimıhırer" ığeş'ağow kısuguşü'ıağ,- sićale yezğecere-zıṕurem sşheće sıumıćemi, guće thewyeğepsew yes'onew ıše sş'en fayeba? Aş
sišıfığe napere zereşüwşhaquğemće partiyem yi
sığepsćığ, wınağomre serıre tızepeaápçep ara?..
sıdew pş'ın, Nısedax, maḣşem tésmi her yeśake.
sızemıjeğexe tınım siğewćıtejıze, sızesemerkewjığ.
sıme wiwsexer, poemer axwah, ğoáze kıpxoḣunxe. De
sıfeyağ şhaće, yimıeğe waḣtemre ğogu çıjemre
serıre tızeşıguşü'ıćıze, Ḱrémle ḱoridormi şxaṕemi
syani kızećeqoáğep.
tızajeştığe sşınahıj Mıhamet ćeleyeğece
terez, aw xeğegur şü'ı seĺeğu' ṕow wıbğe wıtéwejıze, wıse
waḣtem tihaćeme zızećaweṕejew rağaje: şhanığupçemće kıraşeğe téléfonri raxıjığ,
wıkemıdau aome, kısfegubjıxe fedeze, şü'ıĺeğunığem zererıguşıeştığexer sıgu kećıjı. Axeme
wınağomće wıdeğu'-wımıdeğume zeriğeş'enew kısćećewpćıhew zıréğajem, "tiwnağo zebğefenew
feğehığew, Kuraánım kıtéguşıew şefći nafeći
fede zéqoáćer eḱstrémizmeće pĺıten pĺećışt".
fetĺeğuğe şıćağexem of adaş'ejınew avtorıri
halelığ, gupšenağ.
şösımığebǵıneğağeme, Mıhamet ćedğeṫıshanıği... Ari blećığe thamıćeğo ofım kıxećığ,
şeceğoáşxe şıriğeş'ığağ. Ca mafer arı ape
ıneşü'ı kıtşifenew teri dıwıh kıtféhı. Nemıśxer
ıwığopçığe yiwne ĺḣançi tihağ, tıkızéćıjım,
yacex. Yiĺesişe fediz zıkudıyğe Wırıs-Ḱavḱaz zawem
- Cıri zı wıpće: Siriyem şışxew zışhe kézıhıjejığexem Wırısıyer zeradéerem sıdewştew
30-će nahıbe ş'ığenew. A weḣte dedem tovarxem awasexem fedi 150-200-će axeḣoáğ! Yinflyaśiyemre wasexem
385000, RA, ǵ.
ofır feşağe ḣuğe.
© Adıǵe Réspubliḱem yitxıĺ téźaṕ, 2016
A ofığoxer zeşü'exığoşü'ıxep, yiğeqotığew, ḱuwew axeme atéguşıeğen faye.
A. Ḱuçéréna Altaysḱe ḱraym yigubérnatorew Mixayl Yevdoḱimovır avtomaşinezewtećım zerexeqodağemće ağemıseştığe voditélew Weléǵ Şérbinsḱem yiof yaṫonerew
Adıǵéir zećemi zedıtiwn
Aléḱséy Ḱojémyaḱinır, Hadeğeĺ'e Asḱer, eşıne Hazret, Beretere Hamide, Ḱoşbeye Pşımaf, Kumṕıl
Vişnyaḱovam yigukećıjxem ar değow kawşıhatı.
Gum kızeriow, siui xemıćew
Qoqo Valére Keberteye-Beĺkarım yis šıf ĺepk
Ćereşe Témbot - ĺepk txaqu, yej xudojéstvénne
Ḱonstituśiyaćer şteğenır adıǵe ĺepkım yiğow zeriĺeğurer, aş şü'ıağew xeĺır, ziĺ'ıqome ar zeryagoáper,
Ḱritiçésḱe statyaxer kıxiwtınxem şüijurnal fıtéşöğepsıha?
Kırım, Léninǵrad adejxem cıri faşizmem şıraxı.
Lisiçansḱere zavodsḱwey, rayonne ğezétxem of aşiş'ew
Taşışıbexer téatrem maqoxa, aş yirépértwar
Téwçöj Śığo yipoemexer adıǵe ĺepkım yitariḣ
Txeqoşxom ıgu şıpxırıćıre yitxığexem tiş'enığe
Txen yezığejeğeće poet, prozayḱ nıbjıćexem atxığexer jurnalxew "Litératurnaya Adıǵéya", "Zekoşnığ",
Te timafexem ĺepk paşew aĺıten aĺećıştır
Xetre pisatél epeaásew şıenığem ḱuwew xegupşısıhew, ar gum kinejew, wapaşhe kizığewçön
Şıpkağem naper rıseşefıjı.
Şeeğoáyew of kin. Guşıem paye, pşışxoxew Rededre
Yusıfi, Yewtıx Asḱeri, Ḱestene Dmitrii, Andırḣoye
aoáteştığ, Kohaṕem yağeḣağexem zaşarağewşömbğun agu xeĺığ.
anemıćew Şheşefıjım ĺ'ekoábe des. Axer - abźaxex, ćemguyex, bjedığux, şapsığex, hatikoáyex,
arı. Aşığum aş yapere wısexer ğezétım kıxiwtığećağex. Newjım ar wınivérsitétım yiréḱtor enaṫem
be ḣuxew kızepırıbğezenxe pĺećışt. Aw zećemi
gu ĺızıteştığem fedew aş yistixotvoréniyew "Ǵruziyem
guşıem jı ritın ıĺećığ, psı riğeğotınır yamal
guşıexer of zeşü'exığe ğenefağew ḣuğex, ĺepse
zawlexem kızeraoáğer arı.
zıĺećığer? Wırıs ḱlassiḱxew Béstujév-Marlinsḱer,
zebǵırızıpenım nesığ. Zeće halbalıkım, akılınçeğe bırsırım zeĺawbıtığ, "yizme" zefeşhafxem
zerezepxığe ĺemıcır ığepıtağ, ıwıbğuğ.
zerezeḣoćırem weri wiaáh zerexeĺır zexepş'enır,
zerepseyemıblejxem yişıse ğenefağew ıĺıtağ axeme
zerewfe-wıpšexeri arı. Zağore şıćağew afeḣow gu
zereşağepsırer sıdıre ofş'eni nasıpre şıtḣure
zefiĺım zımi yiof xeĺep.
zexetımış'ejmi, tşü'eş mıḣujmi. Sıdıbzeće
yienxew, démoḱratiyer arı aş fede fitnığer šıfım
yiḱulturere txıĺécexer aşéğeğoáze.
yinxer xudojéstvénne ş'ıće-amalxemće kebğeĺeğonxe pĺećınxem paye sıd fediz qoáćere txenımće
yiwebşéstvénnost aş yistatus zıkéğeetığenım nah
yitariḣ blećığe ĺeḣan yikuće zexewbıtağew axeme
yişü'ıağeće Yishak apere wıser, yiĺesi 8 nah mıḣuğew,
yişıenığe şış pıçığoxem taşiğeğoázew tıćerısığ.
kaoátex. Kin zıĺeğure lejeqo thamıćem ıgu yiĺ
kazıćıfemıḣuğexer? A pıtaṕexer koheṕe adıǵexem
kızeriore guşıemre gum şıḣure-şış'eremre qoáćew
kızerıteceğe Franśiyem yi Ḱonvént ıšeće afıréğaşe.
kıppeğoćışt ar - şheğuser nıbceğu' şıpkeme
kışéğejağew Sérǵéy Vladimiroviçır litératuremće sıgu kezıetıre syatew arı zeresĺıterer. Arı
kışıḣuğe kumalığeri txıĺécem ĺıbğeesıjın faye.
keberteye ĺepk zexeğewşhafıćınım, zepeğewçüjınım yićeğestaqoxem népi taoće. Zegurımıonığem yiĺes min pçağexem ĺepkım kıfihığe
ĺepkxem aşışxemi tigupse réspubliḱe zefedew şü'ı
mamır. Xeti yece, zéğase, ş'enığe kızećiğahe
médal pçağexer kızıfağeşöşeğe sşınahıj
nes wırıs, sovétsḱe litératurem kaxexığe txıĺ pş'ı
neşḣeyğo nepsıxer, kıdeḣuğe ye kıdemıḣuğe
werdénew "Za zasluǵi péréd Wetéçéstvom" zıfiow ya II-re,
palatem yiĺesım kıqoš zaḱonoproyeḱt 18 eḱspértize
pisatélxer kéjeğağex. Axeme apeşü'ıyeqow, šıf
pıĺew kıhığ. Adıǵe xeḱum poetır keqonew zereḣuğer mırewştew yej kéotejı: "Xeğegu zeweşxor tıwıxi,
pepç thamıćağoxer apećećığex. Teri zegorem mı
riğejağ. Mıxeme curt pisatél nıbjıćexer kaxéğelajex, adre txıĺkıdeğećxem afemıdew, axeme
romanew "Dombire yićalere" zıfiorer yetxı. Mı txıĺır
sişıenığe şış şıpkem fedew kıxehağ. Se ar
stxığem sıfemıgumećın sĺećırep. Txıĺır kıdećıme, sıdewştew ar txıĺécem zexiş'eşta, kıgurıoşta? Mış dejım a zexaş'er anah nefe şıpkew
sımıtxew çeş blezğećırep. A çeşım stxığe thepe
sışéce zeḣumi, sıdiğwi webşéstvénne ofş'enım
txaqoxem wıne-zexet 20 aritığ. Keoğen fayer, ıpeće
txaqu. Yişıenığe ıći yitvorçésḱe gupşıse zerelajerem
txı ĺécew yaer nahıbe ḣuğe.
thaś", Lérmontovım yiyew "Kerabğ", Néḱrasovım
tıqoáğew Yishak tıumıćew, yitxıĺıćexemće kıt449
ter-terew zeteğaş'eće yikuştep, ar tızfezeweğe, tızfelejeğe nemıć ĺepkxemi agu kedğećıjın,
wase fiş'ınır yej pşaşem yizakow yierıĺhe zepıtep.
wıpćejeğu' akılışü'ew şıtığ, yidéyexer, gupşısexer,
wısaqom kıoáğe zıḣuće, kıoáğeme mehanew yaer
wısexer, poemexer, romanxer, publiśistiḱer, apere wısew
faşizmer qodıṕe zereşıḣuştır Ǵitlér ımış'emi,
xudojéstvénne proizvédéniye pşhapew ar ḣuğe,
xetxem zayavléniye kıxarağewtığ. Aşće kalem yieşhetétxem téĺhaṕe aş'ığağer ğezétım yinomér gorem
xeş'ıćığe şönew şenawt wıś zıxeĺım rağaşüi, ar
şü'ıağe kafezıhışt ofığoxem yişıpkew afebenağ.
şhećefenığew fıryaer değu' dedew kezğeĺağorer
şıpkew kıratığer zıšeće keqoğe txıĺmi wısaqor
şızeućağex, ćıṕe kin zedifağex. Sérpilinım yipolḱ
şızexetxıştığer. Syate mış fedağ s'onew sıgu
şıréqoćığem siofş'eğuxem "kızeewtın" zıĺećışt
ıwısığe weredxer, poemexer tixeğegu şızeĺaş'ex. Yixeğegu, aş şıpsewre šıf ĺepk zefeşhafme yazekoşnığe, şıećaćem yidaxe šıf jüğeme axéhe. Téwçöj
ya III-re Çrézvıçayne sъézdew Sérgo Werconiḱiźé zithamatew şıaáğem Novorossyiysḱe weḱruǵım yiĺ'ıqow xelaje.
ya Soyuz ğoguşxo ğogu ş'ağo kıquğ. Ca waḣtem
yaéğeş'ere şıtḣum, guşıem paye, Saratov dej, Soḱolove kuşhem tırağewçöğe sawğetew ḣuğe. Ade
yazekoş-zebleğenığe tıfeşıpkeme arı tqoáći,
yazefışıtıćexem yaguğu' ketımış'ın tĺećıştep.
A yiĺes kinxem syane zı psaĺi
Aaápĺ'e wiĺew wahze, pĺı naĺew
Adre psı nıcmi guće yisıć.
Adıǵe haćer terće şü'ıfau.
Aĺebje make kızexesexı,
Arı şhaće, seş nemıćım
Awştew s'omi, guxeĺ pşefır
Axem yaupĺi ćıĺem şızaf.
Başe kemıow kıtfeğeĺağu,
Gupsef goşaqor rehat temabğow
Guxeĺ pstewmi zeće wapşew
Ğeş'e nefıpsxew timefe nefxer
Cabğu' ĺenıkom sıwıçün,
Dunaym şetex, şegoáşex.
Dunay nefır pşü'etḣeğoşt.
Dunay şḣoánṫer şı seḱuş,
YEĞAŞ'EM TAŞHAĞ WÉRET
Yeṫani tığer sisemegubğow
Jöğo jöḱupsće ĺemıc zğeçıni,
Jüağem yitake pçedıj atakew
Zi kımıojmi, nepĺeğow çıjrem
Ze téetı, tıréwtı,
Ze fıdéhıye, ze fıréhıxı,
Zeweĺ' pḣaşer şıĺ,
Zexeź ımış'ew kızedıtfépsı,
Zeşı ğeqoáṕew se sıćehağep,
Yinepĺeğu' fabi aş kıwıyeret!
Kaşüş'e şüş'eme - çıǵı pın.
Kini, guşü'ıağwi, ğoáşi ımış'ew
Kızxećrer zeće cı kızgureo.
Kıstéşxeştır weşxıbıb.
Kećıştım wéĺe, sıdır kıpfet?
Ĺ'ığemre şü'ımre wiwse psaĺe
MI TİBJIHE TÉHE-TÉĆ
Mapĺex şhaće, zi aĺeğurep.
Maşü'em yifabi ıbğe zışéşte.
Mıguzejüaxew tığem pxıréşı.
Mış wayer, mış wesır,
Nemıći seş'e, mıjöm yewtećme,
Nemıpĺ zeraxew, aguxer zefepĺxew
Nepsıśe zakui kimınew neḱum
Wegur çıxen değu,
Wem yit jüağor gum peblağ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 631
Weri şü'ıće kıtféblağ.
Werı, serı, txıĺıṕe thaper.
Wered fıjće ćım kıtéşı.
Wes şhaśıfri zeéş'ejı.
Weseps pse maxemi zıkısuyeş'ıhe.
Pĺızew-pĺızew tığer képsı.
Psı ćıb koğum tığer kot,
Psı ḱuw halelew ca wiuşığe
Pseĺe paćem xezğotağer.
Pşeşe çefme zışağepsćı.
Pene ĺığem sışü'eaábe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210
Rénew, rénew a ĺ'ır
Saápexer çıem, çıem zeféşex.
SİGUXEĹ ĹAĞO JIBĞİ MAŞü'ıİ
Siĺebeku zako minişew keshi,
Syiweşö çape wıkısfıxepsı.
Sipseĺapi ar xesexı.
Sşhe e kışifew syatej kıséo.-
Sıda cı pş'erer, sıgu yiguşü'ıağu,
Sıweḣoápse, se sizakop,
Se cıdedem sıpfaĺ'e,
Sepĺeşı, tyanew wered ćezućrem
Ṫıs areui, wımıṫısew
Témırım fésew wesışxor werı.
Tiğogu xexığe şımi tıreqo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288
Tineşḣey ketıx, tisawğetıx.
Tipsıḣo ĺeşxer axem şağaex.
Txıde maćep aş fızexaĺhağer.
Wıdimığexew wıtézğetıştır.
Wıkéqoĺ'efe be ppećećığer,
Wısićasep xet zıoáğer
Wışıejep ṫow dğeyeştep,
FIGU ŞAĹE KISFEGU
Féĺeqonı, fépesećı.
Ḣyarće tiçıle wışareĺeğu.
Hazabme te taxetığ.
Halığu' uĺher zışısetrem
Šıne-šınew ar yabğuçi,
Ćı koápi şıep mez zışımıćrer.
Ćıgur şeow megumećı.
Ćıĺe ĺapem şeuşaşex.
Ćıĺem jıbği sfıćepşığ.
Şü'ıĺeğu' zas'ow aáhmıgoşım
Şćeće eḣoğur tığem decegow
Şhezeko-kurew aş yazekoábz.
Şen sfeḣuğew népe s'onti,
ŞIeNIĞEM BE XEḢUHERER
Ibğeşhe şıpkem wişıble ğoáğo
Izćeĺenıko yiğogu tétın.
Ineu nah, aş ıtxıše fimıwıfağ.
Yaguğe dğaşü'ew şü'ıće taxećı.
Yaşöntırp maki, yasemerkewi
axer şış ḣuğexew yixeğegu xetre pıyi ar şiwḣumenım
bzıĺfığer awştew şhayxığew axehanır kézımığequxeri, adıǵe xabzem, dinım kızeraorem tétew yićıṕe
yixeğegure ıgući ıpseći afelejere tvorçésḱe-webşéstvénne ofış'eşxow Meşbeş'e Yishak wapaşhe kéwçö.
mımaćew şıaáğex. Axeme aşışıx Janıyeće Taḣupşıre
ćınaĺer népere Teḣutemıkoye rayonım yikıble ğunapke pemıçıjew Novodmitriyevsḱe staniśer cı zıdeşısım dej şıĺ. Yej zawer zereqoáğer zećemći sıhat
"Stırme kesş'eşt, mow séğepĺ".
"Wıneğo faĺ'e wıneğo mış'"
aáyiy kızdégoşı.
Adrexem zeće şüzećeqoşt!"
Adıyfi zetriçın.
Anahıjır ıpĺ'e yisew,
Ar seo şhaće, axer se cıri
Aw sıda, waḣter, aş fede dedew
Awşhaquğe bzıĺfığem kıĺfığ.
Aş bjekuiṫu tétze,
Aş yişeçaĺe rénew téşeçı.
Aş ıĺapsi wered zakop.
Aş ıwıjı ar yihağew
Bjıhepe şabem tiṫo tıxet.
Bow şerıwew zedewağ.
Goşe ćeğeć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . -
Gure psere apeçıj,
Guser ziseşxom jı pşaṕer
Ğuni nezi sĺeğurep, şıep,
Ğuse zeće kısfeḣun.
Ğetxe çeşır weḣte ćeć, pşıse ćeć,
Ca bzıĺfığew sşıpḣu zeṕuağer?
Ca zır sfeş'eştme, bğem wıdesçın.
Canḣotı ĺ'ıjri aş kıćerıt.
Cenıko nabğom detır siaánew
Dunay ćıĺer tebe pĺır,
Deym kıpféğezejı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . -
Yemi şımıćew dunayr maqo.
Yeṫane psınćew kızgoćeş tamer,
Jajew zeĺétı.
Jıbğew sıkiçze zızğebıĺıjme,
Zağepsefınew šıfxer kewçüx.
Zafemre nafemre . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . -
Zıeti weri, yewtaqor,
Zıćeḣopsrer siçet.
Zıpşéğeğupşe, zıwıyeğeş'ejı.
Zışü'edaxew ğuncem yepĺe.
Zışış wımış'erem wıdemıwıb,
Zexesxrer xet ımak?
Yizı jüağo zğaşü'ew sidunay.
Yiĺesıćew tfemefeştır kıtfeqoáğ,
Yimıfejmi, régo, régo.
Yipçedıjıpe zakıfiş'ışt?
Yithamıćağu.
Ćır tfeçıew kızşıxećrem,
Ćele nağu' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154
Ḱoreşü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 456
Ḱośıśaber mıjö şhalım datakomi,
Karbeç fayep, guće féĺı.
Kaşöm xetew thapem yece,
Koceğwibli aş oṫıshe,
Komıhexenew sitığe fabe
Kızışéjeştır weş'e, se sıgu.
Kezğeğunenew sıtéwçön!
Ĺ'ıjım kéo: - Sıd sıfita!..
Ĺ'ıḣujığew şö zéşühağew
Ĺepk zeyćı tıḣujına?
Ĺepse pıtew wırére'.
Ĺeşew séğape, sipaui siwani pfeğeṫısığ!"
Leps şıwıanım lı xemıĺmi,
Mı wıpćexemće sıcewapınç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . -
Meze ḣurayew guşü'eps newtxem
Meşü'eḱuxer şöfım, fırtınem xeçıx,
Meşi şaş'e, kışağećı.
Nartım pḣeri maşü'em péĺhe.
Nah şenışü'ıre, nah şüz pşhapere
Nır zéĺeğum şıble ğoáğow
Neḣwey-edebır aĺeće ĺaps,
Weredıom feğehığe ballad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217
Weşx çefıl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . -
Ṕe fıjiṫuri çeş mezaxem
Pfemıhıştır wımıhı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . -
Pḣaş'emre wısaqomre. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455
Sisabıyṫui mezımće seşex.
Sıdım fiş'ena, weş'eme kao,
Sızexixığew sş'erep a jıbğem,
Sıpşınewi sıatekenewi sıfayep
Se zımće carı witınır,
Se sxamış'ıćew sişü'ığu,
Tığujır melaḣo ḣuğe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380
Teterḱonır cenıkoáćew meşü'e stafa,
Waşhağ yitır jöğo maćep.
Wızıwıxrer wımışı'.
Fede tićıĺe tfıtéremıt!
Ḣuṫıj kumalım mıxer kızuyepçıx:
Xım kuşhepsew zıfezıhrer,
Xınığo wıjım . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
Xıpsı qutafer zexesıwığoyeni,
Xeta, xeta deztekoáğer?
Xetre téxaqui ştağer ınegow
Šıfxer ḱuiblme kağewşı,
Çıle ceguşxoş mo zexehağer,
Çıleğo šıquri mez upe aás.
Şü'ıći, yeći, jeći, seći
Şü'ıĺeğu' daxer ćıĺem tét.
Şıpkep zeće, şıpkep zeće
Şefrıtḣu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398
Şıaáćem ğaş'er şıdax . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
Şılıçıĺ'ew tağase.
Yaored xaźa bzıwıme yapsaĺer?
- Ar şüfeş'eşüştme değu, aw aşće şüzfit
- Arı şhaće, Kımçerıy,- kıriğejağer
- Aşığum seri sareş,- Guśe kıćegubjıćı,- sıd
- Zi yezğeonep, ışhaśışö sıwıbıtıni kıxesıźın. Sıpşeşejıyew sıryaoftabǵe zeḣum, a
- Zı lejığaśe wémıenew wes'oğağeba?
- Kuraánırep se zesoáĺ'erer, Damıkoxer arı
- Sıgu kéwaxerep. Ḱuwehawşxo şüxetew zećemi
- Sıd şüzdeqoğağem şıkebar?
- Seri aş siğegumećıştığ, népe sıkeqon simuradığ. Şıxer ofxep, axeme aşö ujü, şörı
- Te tıofep, wézeğışt.
- Wégupşıseme, şhem kimıhan şıep.
- Wımış'ağemi, carı zereşıtır.
- Xetına, Sovét xabzer arı,- keğumıṫımığ.
- Şxenep ar, pş'eştım zağore yegupşıs.
yeo ṕonew ıgu kıtéwe, śıhemış'ığe şıneğo şef
A sıhatım şagur kebırsırığ. Ĺekoášexem
Azmet yeĺeqonı.
Azmet zıkızeriğezećığ.
Ardedem kuj çıǵışxori aş pemıçıjew şıtığe turniḱri Kesey ınegu kıćetacex. Zuréti ışhaś bleğiṫume lénte fıjıbzexer apıĺxew yipşeşeğume axetew yeĺeğu. Deneş' Asḱeri zağore nebğuncıće fıćepĺı... Awştew tığoásemi zışıtığer, yiĺes pçağe téş'ağe fedew kıpşü'eş'ı. Yiĺesiṫum kıqoš be dunaymi kıtéḣuhağer, çılemi
Asĺan wıśım xiźağ.
Awştew zereşıt petızi yerağ. Mıjö abrağur yeğeş'ere hınew ıćıb yiĺına? Polḱovniḱım zerioáğew,
Cambolet şher képḣoáte, şıxemi yaçe şağaće fedew kışeḣu. Témboti ımekeḣu ze şıblem
Yecaṕem zınesxem, kızdizığer amış'ew Sime
Zurét zıxetır.
Zurétmi were Zurét.
Ze ame kıdereh tadej, ıbzegu yistḣın se a ĺeko ćıhaj dobedaşxem.
Qo ame, qori ṫequ zıwıtxıpć,- şır kakırem kıćiṫupşığ.- Çıjew wıumıć, sıpfeyeşt.
Ćeliṫur mapĺe şhaće, şeḣoğur rehatew ḣuṕem yit.
Ḱulaśe fıćepĺığ.
Kesey pıĺep Guśe kıorem,- şüzfeye ṫequr kedğeğunere mezım kıxećın. Se amal yiew çılejew sızdesım agu xezğećıştep, s'ore zakor: kaqoxew sıne
Ĺ'iṫur Ḱurıne zéĺeğum, ıneps feejağep. Ćele
Mı duneye ayem sıda šıfme wıramım tıryabğeş'ıhaştır?
Mezexe koğuṕem kot ṕeqorım çıxenışxom ćewḣumağew Zurét xeĺ. Işhe nah kıxeşrep. Niṫur
Nemıśme zıkaş'ejıfe polḱım zewaṕer pxıritḣuğ.
Weş fedep ağeṫısrer.
Pḣeeşe çöbze zawle paye şıwew Mıyekoápe qui, keqojığ.
Pšıće Damıkome zyadğeğedéle tşü'eyğopış arı.
Sime kıtéfex. Te şıxeta cı Asĺan? Hacretır
Tram ćiĺeşüjığ.
Tıdeći kışéğejü.
Wıpćer zerezexixığem ĺıpıtew Cambolet keştewuğ.
Wırıs ĺ'ıjır wınem yićıjınew kıztecıjıće,
Fıj deguşıeşt. Pşeşejıyem kıgurımıon
Haḱupçer ığepıteji, ğoĺıjığe.
Hatame yiguğu' ayeće aş'ı zıḣuće, sıda Zurét zermır zıćeḣurer?
Çıye eşü'ım Kesey xetti, ıgu şizew wereçıye, them kıhığe pçedıjım nefıĺım dıćetace ıui, ĺepepšıyew kıućıjığ.
Çeşnıko ćasem Hatamere Jećağomre zeućağex.
Şalihe yiofş'aće beş'ağe kızıdgurıoáğer.
Şxıwır ıpaćeme atıréĺećıćı ıoze, weş'e-demış'ew Yismahile népe kızerépĺığağer Kımçerıye
Şıaáğeme nahışü'ığ a kızdırişıjığem.
agui şü'ın, çefığomi nah zietın.
arı,- yiof zıtét şıpker ćalem şü'ıiwşefığ,-
arep kızćiğezejığer, zımi rioáğep, yej-yejırew ıgu kećığ.
aş rıpsewnew mewçü. Zı dexaği ıne kıuihajrep,
bétemalri aş kıxahi, kinmığoáye riğeĺeğuğ.
deder arı...
zakor şı şış makem kızeriğeĺetağer, yeṫane
zı şı xeğeqodıći, pşhe piçın. Camboletdıxem
zıgorem yiwne zıfiĺır?..
zıtéguşıeştır yane kıĺfığem yićele zaku...
zışış şıpker kıoştığep.
zexamıxıpew Kesey kıui, Çelmetko Askale yeṫırguğ.- Néqo soáği...
yiğusağexer zebǵırıqoşığex. Zınegu tırko téĺ
yihambarışh... Ade, Kesey, awştew weome kamılıri değuba,- Ṫaṫıḣow kamılır zımıdeştığer
ćımafem sıkeqo yeo, wıhazırme sş'erep nah.
ćımaferi yećı, ğatxeri keqo.
kihajığağexep. Mafer zeredaxem fedew Camboleti ıgu népe dexağe. Bjıhasexer şḣonṫabzex. Zı
kızşéğetecıćı,- kepş'ağ, kepş'ağ... Psaw,
kıraşxeş, koćıṕemće aşex.
kıtéhaştep mış, bjıhe gubğom nah zeşığo
kıxapći, awj kihağ.
kıhmi, ğećerećeğayew gubğom kıdećı, népe şığır néwş kızşiĺejrep, yiduxımi şher kéğewnaze ao.
kebǵınım kundısıw xafe Yismahile tıréşühajı.
ketecıjışt, ıjağeme çıer axeaáğep, ćele
ĺ'ı değu' mı eğoblağom wıĺıḣoáğeći yibğoteştep,
mığatxe kıwıpćeğe mekuri, mwarı, hanźoşxu, şe
mıḣujıxe zeḣum, nah thağepšıme lejığer ağebıĺew rağaje.
mış fede waḣte mış şızéqoştır? Çıleğunemće
nahre guğu' yiep. Zım nahi zır nah ğeş'eğonıjew
wesıtḣume adejće Goşsıme pĺeze,- ćalexer şay
paui keĺeğoáğ. Starşiner Kımçerıye kécağ:
pćeşe thapew jıbğew kiĺığem rihıjağew ıhırem fed, aşışew kızşiğewçüştır ış'erep. Nahıperem fedew şı şış maki kıdemıućıjew kışeḣu,
pçedıjre arı zızereĺeğuştığexer. Mefe fabexem txışhe wıśır kafı. Pçedıj kes şḣonṫamew
rénım keĺeğoáğep.
siğepšeğakome yeoş, yiguśafe şeweğum yepćı.
sıdće siğepen. Muradin arı mıḣuğeme, hacretım
wımelećen, pşxırem halığu' demışxıxeme.
wıṕıšeğe Asĺan téḱuwağ:
féhmi, nermıĺeğu' gupşıseme yakéjaṕer Zurét.
feyağe. Caşığum sınape sşefıjığağe. Arı
ḣuğeş, Ḱurıne thamıćer wınem yizakow yiş'ıhağew
ḣurem tépĺın. Thapşıre şör-şörew mezım şükıxećıjınew kışüaoáğa! Carı şümıdaome
xıyew wıxećıjışt, ara?
šıfışü'ew, halelıjew zıkısfiş'ıştığe. Dunaym
šıfew Dudareme kaxeḣoáğa. Mewneḣu pet, awpćağ
şeḣoğum xetme aşış gori kıpeşışıjığ, nahıbemi aşhe kapḣotağ. Azmet şım képsıxze,
ıpaşhe yiḣuhan, şhatéḣor ıgujüaće déĺhe.
ıśape deĺew meğı. Ğı, Zurét, ğı. Wığew bğem deĺ
ış'ağemće. Yeğapeti, keqoáğ, nemıć ş'ıće fiğotışüğep. Ćaleba, déleba cıri,- Yismahile ıoze,
ışhe kızihağer mığatxe şéğejağ. Ćalexer
- Amin, aw kıpıbğeḣojığemće kıbdézğaşterep.
- Ar Mefeqo Reşıdeće s'on sĺećıştep,- zıgore
- Ar tiyakılep zilajer, çırbış şımıer arı,-
- Ar şıpke, ćem şü'ı kızdéhı,- Yibrahime
- Arı seri sıkızćıowpćrer, zıgorem nıçhape
- Arı, ca aerodromım ıpşaoće şıs kutırır
- Aḣmet ıgu rihın bzıĺfığe gore pećafeme,
- Aşıwı, ofı zébğeş'ew, aş paye moş nes wıkićıjın feyağep!.. Zıfetımış'erem tışü'ešıfep...-
- Aşi tıdépĺı, tat... Mı pismer beş'ağe, tat,
- Bılımğotır!
- Car şıpkem peblağ, Yakub,- réstoranım
- Zerebısĺımen wınağor kırıpş'ew Dudarıkome yaunaşhe tétır arı. Téneçım xebzıćığew caw
- Yizakow ḱino kızfaréğeğeĺağo ara?..
- Kao, tıda zıdetşeştır?
- Kaşte! - txıĺıṕer ćalem ećitḣığ, rıçağ,
- Kıwıamıtme, aş'erer pş'ereba,- şeleme faber
- Mo çew depĺ, şhanğupçe kipĺme tıkyamığeĺeğow çılem tıdeğeć soáği!..
- Mıyekoápe pşeşejıyem dej sıqo sşü'eyğu,- pçedıj gorem Sebeh ıoáğ,- mowştew tızepĺ-tıkızepĺıjew tışısına?
- Mezpesım wıućağa?
- Meşü'eḱu zepırıćıṕeme keralığom zerarışxo raxı. Zı meşü'eḱu paye mış fediz maşine ḣuşer
- We sĺeğurem wişxınş'ığe tıxebğaeme pşü'eyğu...- Sérǵéy çet tamer ıştağ.
- We wiş'en pş'eğaxe, Cambot, thewyeğepsew. Adırer te kıtfeğenej,- mayorır neguşü'ew mezpesım
- We wıhazırme, sşıpḣuj, te tıhazır,- ene
- We-wiw, Yibrah,- cı Témırkan ınequşheḱuxer
- Werıre serıre zaṫorer, Kan, zımafi kısfebğepıteğağ, wiśıhe kıstéğeĺ, tazıfagu dećırep.
- Sıd pḣe ḱuha? - kımış'ejı fedew Dalmar
- Sıda keḣuğer?
- Sıdew şıt, ćal, şagur?
- Sıdewştew ćıgu ştığem xepṫeştıx? Népe ḱomsomolśe ḱup keqoáğew xaṫe,- aş nahre thamatem
- Sıkiṫıshaşt şhaće, sizakop...- Sérǵéy
- Se sızfayem fedeme, kıorer yestın.
- Ṫahir, psawew wıkane-eme!..
- Témırım mıxer şıex, aw beźerım şıĺaṕ,-
- Tétxağem aş fed yeo,- şoférır şxıpšığe.-
- Tituçan a zıfaṕorer téĺ.
- Tıkićışt, Nefset, tıkićışt...
- Te qoáğex?
- Xeta şüoá yiğusexer? Zıćıb keğezeğe ćeḱo
- Şenıber çılem keqojewi?
- Yajıxer adıǵeme ağeĺaṕex.
ow neşebegu nıkor pişxıći, şxıpšığe,- a wiḱabinét ğekebzaće sıgu rihrep... Mafe kes txıĺew
ofxemće, aw axer Dudarıko ĺepk ĺığeqoátexep,
Ade mığo sıdew pş'ın, te tızerefayew ofır ḣuğep.
Asĺanbeçre anahi sınah śeḱoáğep se... Aw yeṫani zawer
Awştew Çeteş'e Binaz ıoáğemi, kéḣuĺ'ağer
Zanćew bolniśem kéreqoáĺ', sıkéjeşt...
Yiĺesće pĺıtenew ḣume, šıfım kığaş'erer
Ćele ş'ağoştığ...
Kakırım kızfaşağer cı Kasıme kıgurıoáğ. Pçe yihağum dej, kakır zepıwıtıṕe depk
Kelapçem nes Béruzaymsḱer Aĺkes deqotağ.
Keḣuğer aş'erep.
Lime yis. Gupşıse pepç Mérem kıxehe, waḣte téş'e
Maşiner txışhem deĺeti, gubğom zıriźağ.
Mo jüğeqotejığer sıda zıfeyağer?
Modrem yes'ome, mıdrem yes'oze, ĺ'ı sş'ığe. Mış zı
Psawew sıkızerenağer yeremış'...
Sş'ağe se ar kızereseḣuĺ'eştır...
Tığospçıhe kéḣuĺ'ağer Dalmar ıwışefı ḣuştep.
Çeş rénım yedexeş'ećkédexeş'ećıjmi zı guşıe Mérem kıriğeon ıĺećığep.
Şü'ı ş'i, psım xaź . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187
Şhanğupçemće Lime zepĺem, çıǵ kutemiṫow, zenes aşü'eyğow, zeĺıbanexerer ıne kıpeşü'efağex. Yapćaşexer zenesınxeće azıfagu epe zal nıep
adej kaşe. Sıd zioće, ĺ'ıj ḱup şızexesışt yeu,
arı. Tijıxem be kaĺeğuğeri, be akılew axeĺri,
axeme arısxer zerimış'exerer arı.
bzıĺfığe nasıpışü'ew, mışü'ınığeme dexağew ĺ'ım
divérsant kızerıqoće sıguğerep, zawem yijöbǵıṕe
dexeşxu, aápe zıfepş'ırer bğeguşü'en...
yejırıre avtobus wıçüṕem nes wınağor kadeqotağ.
zéş'em, ṫısi ziğepsefığ.
zıpiĺećıći, psı çıeće ınegui ığewçıetağ.
zıḣuće arı thamıćağor, wızınesıştımre wızetḣoştımre wımış'ejew wıraş'ıhe, zım jö, zım xaĺh,
zeće serće kebarba,- Nısedaxe pḣum uguşü'ejığ.-
zefağe Nurbéḱ zıxéğeĺımi, yatere yanere yauğoyaće
yiuxıjın zereçılew yebenığ. Weşü'ım pfemış'erer
yimığeĺew mıĺḱu ş'ı thapşıre yesoáğ? Kısedeuğep. Seri silaje xeĺ, uşı s'oze, kıpećaferer
kamzegu šıqu gore şiĺeğuğ, zeriźeme-kızeriźejıze, yeunćıme kıdéçećıjze, hınır ćıṕem
kıoáğ.- Mış tıkızıqoáğem azıfagu şxonç wemakexew keuxerer seĺıte.
kığewçıığex, kığećezezığex. Ĺ'ım sıkiş'eme
kığeşönew fay, aw riḱurep.
kızewşıjım, kéḣuĺ'ağer zıfihın ımış'ew zawlere yegupşısew şıĺi, zıgorem sıkimıĺeğuğot
kımışten şıaáğep. Taymezım zışéwḣume ıoze,
kıćećığ.
kesıxeştme, yikesığu' ıoáğ. Yane kızeremısığer
mıḣunew sıwıçüğ. Deymi, değumi a zır yiĺaṕ, yişü'ıĺeğu. Képĺırem fémıpĺećıjew, bğem deĺır
nahi, saxaheme nahışü'ı!..
nemıć ḱommunistme kıdaş'e, aw aş paye kımığanew
pş'eştep axeme kıwıaş'eştır... Zıpçıhi, ewj ıui,
rayon zeuće pepç Taymezım yiguğu' kéş'ı.
rayonım taşe kes zıgore tımışefew ḣurep, wınem
séšešağ...
tişıćağer zeteğotıĺ'ejı, erıfeğu' tfemıḣurer
wızepastıćew kilıdıćığex,- sipeoj zeresş'ew
wımıqu, Mérem yizakow wınem kimın!
wıfeṫısınır, zeriow wızéqonır kićrep, aş ḱupćew
faye zıweom, Yibrah, keweş'eja, ıwıj tićıjığağ...
fede Asĺanbeç yesĺeğuĺ'ağep. Aş zıgore kémıwızew feğoĺıştep. Thayeğepsew, Kasım arı mıḣuğeme, zıćemıejew ṕem xeğoĺheğağ. Şüṫıs,
hem kıĺfığem!..
şhaće, meḣecej, weri ğebıĺığe aáci wi',
şhafit taş'ıjışt. Caşığum te watş'erem yepĺ
şagum şewğoáyex.
Aziyem şükéća?
Aḱśént ṫequ wi' nıep.
Apere mafer , blıpe.
Ar (bzıĺfığ) yispanıbzeći yincılızıbzeći meguşıe.
Ar (ḣuĺfığ) yincılızıbzeće meguşıe.
Ar ećıbım kićığ.
Ar serće ĺeṕao.
Awjıre avtobusır ućığaxew séguśafe.
Aş (bzıĺfığ) ofş'en ığotırep, apşere ğesenığe yi' nah mış'emi.
Aş (ḣuĺfığ) yiunćıbze zıdeşıer weş'a?
Aş nıbj yiew sıxepĺe.
Bazél sıkéćı.
Vagon-réstoranır tıde şı'?
Voḱzalım sıdewştew sınesın sĺećışta?
Ğogu çéḱımće aḣşe kisxı sşü'eyğu.
Ğonçecxer, canexer, ĺepedxer kızışımığeğupş.
Cıri zı psı staḱan, ḣuştme.
Disḱotéḱer arı.
Yemıqu wımış'ı, aw néwş sĺećıştep.
Jirafxer mode şıex.
Ćeleyeğacem kıorer kıbgureoá?
Ćelešıqume ćelešıqu wıner kızeoáxı.
Ćenće ğejüağa?
Ḱrédit ḱartće ıpće ptı ḣuşta?
Kığezejına şüaá?
Kısfetxena şüaá?
Keğağexer tıde şıpşefınxe pĺećışt?
Lotéréyeće kethıme, zeredunayew ketquhaşt.
Luleće tutın wéşüa?
Marte sıda ış'erer?
Marte tıde şı'?
Marı sisçёt yinomér.
Maşiner ĺaṕe.
Modıće wıneşxor ıći çıyaṕer şıex.
Mode mo koápem dej, ḣuştme, semegumće.
Mı meşü'eḱum çıyaṕexer yiexa?
Mı txıĺım sıd şhew yier?
Mı wıner xet zış'ığer?
Mış dejım kışıwıçü, ḣuştme.
Meşü'eḱur sıdiğoá Amstérdam kızınesrer?
Népe şembet.
We ıćeće wićın faye.
Weri şıbjıy pşxınew wićasa?
Weşüapşer , şḣo (yejaşö).
Pёtr sıda ış'erer?
Siyadrési marı.
Stoḱgolm qore meşü'eḱur sıhatır thapşım ućışt?
Studéntxem kafıćırağeça?
Supérmarḱétır tıde şı'?
Suretxer disḱım tétıx.
Suretxer zejüğezefen şüĺećışta?
Sçёtır néwş keptıme pşü'eyğoá?
Sıd cıri tişıćağer?
Sıd nıçhape ḱinotéatrem şıqorer?
Sıda şükızćemıqoştır?
Sıdiğoá awjıre tramvayr zıućrer?
Se ğogur zğotığep nah, armırme yiğom sıkesıştğağe.
Se ǵıćeĺe maşinem ǵıćınxer deseĺhex.
Se cıdedem psım sıkıxećıjı.
Se zećeri sşxığe.
Se lampe sişıćağ.
Se minéralıps sıfay.
Se mıerıse ıći mango si'.
Se sport ḱlubım seqo.
Se sıkızıćemıqoáğer sıfitığepış arı.
Se wimaşine ayew zexekutağew zexesxığ.
Se şaybje şe xećağew sıfay.
Taḱsi şüfaya?
Taḱsiim kısféc, ḣuştme.
Tara winıdeĺfıbzer?
Tieşhetét tépĺeşü'ı yi'.
Titate jı ded.
Tığem ışö sıd fed?
Tıde şüşıaáğ?
Te ḱinom tıqome tşü'eyğu.
Te mefitf nıep tızılajerer.
Te tığoşağ.
Wésınew wıqo pşü'eyğoá?
Filmır ğeş'eğonığe.
Futbol yeş'aṕer tıde şı'?
Futbol zışéş'exere stadyiwenım sıdewştew séqoĺ'en sĺećışt?
Ḣuĺfığem peo wıbğur şığ.
Ḣuştme, cewap kıset.
Haw, axeme kaorer yikow kızgurıorep.
Haw, aş yevrişe ıwıas nıep.
Haw, sşüzi siĺ'i mış şı'.
Xeta «ḣyarće» kezıon fayew ḣuğer?
Šıf ğeş'eğonxer tihećağex.
Şükeṫısıx!
Şhaf-şhafew ıpće kettı ḣuşta?
Şetır mış hafew şıpşten pĺećıştba?
Iwıj şüić aş!
Yatfenere mafer , beresḱeşxu.
Yaşenere mafer , beresḱejıy.
arre (ḣuĺfığ) arre (bzıĺfığ)
axer , axem yay
bzıĺfığe zexezıxın faĺ'
sinıbceğu' (pşaşe) yiçetıw
çepıweğu, şeqoğu' ıći tığeğaze.
şö , şöşüy
- Adıǵe bzıĺfığer arı nah, xeta adriṫum apıĺır!..
- Aperew seĺeğu, harıf maki zexesexı,- Goşewnaye neguşü'e kabzeće cıri ĺ'ım uguşü'ıağ, yeṫane
- Ǵdé tvoi wefiśérsḱiye pogonı, vırod?
- Goşewnayće siĺeu kısfimığeśaćeme, ṫumi
- Gum eşü'ı-eşü'ew téĺır şheyxığaşeće kemğedıcıjba!..
- Ziguğu' pş'ıre paçıhem adıǵem şe fimığećışünew kışeḣu. Aw yiaşe tıdemışesışünew kızeretepĺıremće xewko. Awştew zıćiş'rer sş'erep,
- Zexepxığeme, caş şüfed şö. Be şöo, maće
- Kızgureo, kızgureo atamanım kıo şü'eyğor,-
- Kıwıaş'ağer ş'exışü'ew pşığupşejığ?..
- Siben zeraṫışt kazğırır kızdezıığır
- Semegu ĺenıkomće nah dewbıt, Bebej.
- Te wışıqodığ seo? - Bebej kıpıt wınemće cağe, halığu' ḣureye zawlew kıhreme ışhe kakomışıjew Asĺani keqojığ, şefaqor zıdeşıt
- Haw, Goşewnay,- Reşıd-paşem eḣombe papšer
- Şate kızfepşten kebar ḣate keshığepış
- I-ı,- tığopçıhe ćeraḣomće zerewağer Bebej
umıhi şü'eyğoáğ. Zıćıuhe şü'eyğoáğer yej şışew,
Bebej kızererioáğer ıwışefığ,- dunaym ş'exew
Bebej feğehığew Asĺan kıotağexer arı. Yeğaş'em şıbǵırısew kıhışta mış!.. Pş'erer terezep,
Goşewnayre Vérere yaşxer ḱow zerısxem ćeş'eğe
Yejri zğerezağe, seri siğerezağ.
Zećemi anahew Ğućekule Dawte zımafe Şhaşefıjım kızfeqoğağer Mose kızıraojım,
Zewaṕem uhanxeće kenejığe ş'ağo şımıew
Ćera ḣor kıpḣoáti, bzıw ćıy maker kızdiućıre
Kıbgurıoreba ar?
Kezenıkoye révḱom pçeupem dej bzıĺfığexer
Kexaĺem dıdehağe Peṫraşe ıwıj yitew kaqoze,
Ĺ'ığe zerepxeĺır seş'eti arı şhaqo kıpşıḣuğemi, soáğer sezğeoáğer...
Luśénḱem yiwneşxo ṫozetét ıćeği ışhaği daṕe.
Mosere Goşewnayre amake adre wınem kéućı, sıd pćıh
Mıdrexeri kebarınçağexep şhaće, tıde kićmi
Népe Wılape şaş'ığe ğetxe zeućem Samoxinır
Soḱolsḱe zeşxeri, Ḣankori aş yeğegumećıx. Zewe
Tıkem yizéqoáće şıtme zıfahın aş'ağep. Zi
Xewkorep, ıjeće-paćexer wıpsığe wımıoştme, Hağur
Şıne zıfeṕon ıne ćeĺığep!..
atıraĺhe, maqoxeş, yaćıgu tewbıtı aoze, Ğobekoáye
aş yipşeşejıye kazıxehajım, gum kıpionṫıćığ.
bısımım zızeriş'ew Mosi şxıjığe,- faetonım
gomıume anahı şü'ığep ış yiofi. Şumafe psawmi ıpse
guśefe lıye riğeş'ew ıwıblağ.
ditxeğağ. Maşine wılewpćem téguşıexeze, Luśénḱem
dunaym zışıtétxem şéğejağew yanamısre yaşhafit re
dej teqo!..
yesebğeş'eştri sşhe zepézğe ćıjew, adıǵeme paçıhe yeğaş'em yaaáğep, mıjık paçıher paçıhe zıfesımış'ıjı mıḣunew sıd belahew kıstéfağer!..
zimı'!.. Bzıĺfığe şhezeko thamıćem wıtéḱuwenće
zıwi arep,- zıfedeğe bzıĺfığem deqoáti wınem kızéhaj wıj Goşewnaye kéoş meşxı,- canew fesıdığer ıgu rihığ.
zıfeye deder afeteş'e.
zećeri mamır weo... Değu, Pétro, zećeri değu... Paçıhe ĺapsem yićewtığo kesı, Léninım, bolşéviḱme
zepıwığo gore kızışıxafem, zi kezımıoştığe
zexiş'ıćınew, kin zıĺeğuğe šıf. Wıṫısme bğeyeni,
yio axiĺhan, axiğezeğen, ığedeon ıĺećıştığ.
yiupĺi eşü'ış, zexepş'eşt.
yigupşıse xewe-xapćeme kaćewjew kewpće,- Mecaceme yaptıjığa?
yimışıćeğe bzeceş'ağeme aféğase.
yini, šıqui wıramım kışéğewçü, kızemıpĺećıştri
ćıfıbz.- Sahide yiş axetıjep!..
ćewpćexeze, yişıpkaṕe zaş'em, wıneme karıćxew,
kıdetecıx. Mıĺḱu ziem zavodxer, fabriḱexer kızızeuixće, axer zığelejen šıfxeri yişıćağex. Aw
kızererişağem fedew ĺićığep. Ĺ'ım yinıbceğu'
kıćiotıćıjxi, şım yeĺedekewağ. Şxomleće ṫupşığer zızexéş'em, jım fedew şır yiĺığ. Jı
kıréfećıx, fayeme yaćıgu atıréxı, kuşhem kıxéfı, Tırḱum réfıx, arğoiĺe ćı şüğem xéğezıhe,
kırixığağ, guşıe dıs gori kıfiźığağ, carı
kebarır keuğ. Ardedem, Balis zipaşe esérme anemıćre, sъézdım yidélégatxer kalem kıdeheğe pıym
keqojıştığe. Nıbem yilaje otejığoşü'ı zeraow,
kemınew yeṫani gum kiĺedejığ. Şarf eps-ĺepsmi
ĺ'ı zeredeqoáğemće sıgu yebğerep, sıgu kéwerer nasıp
ne ayeće kızerépĺıştığer ınegu kıćewçö. Bebej
pş'ıquxım şışew yiĺesipş'ır tırḱu halığuşem
peğoćığex.
serı zıpk kićığer. Sahide sıgu xiğećığew kesş'ejrep, sapaşhe mıoápḣe şioáğep, ĺ'ığe napem
tiof kezış'rer timış'enığ, dunaym kıtéḣuhere
thamıćew amalınçe nećığew pçegum kinağ. Ğuneğuxer kıweçağeće, šıf zırız çılem kıfxeçığeće,
the afeḣuna?
tıdre ĺenıku wıkızşiğotıştır? Jıbğem bze
wıeğe hıĺexer ḱuće oáréğeşış, Paşḱe ĺenıkomće aréğaşex, guşıe şabeće yeğerehatıx. Wıaáğeme
wézeşınew şıtığep. Asĺan yiiĺes pş'ıqubğu' wıkoáğe yeĺıtığeme, Lısovoir beće nahıjığ, Mose
wıj Mose kewpćağ, yeṫane Goşewnaye zığegumećrer goápe
wızéqon ḣume, çıleme šıf kadewnejınep, nasıpır
wişıpe ğezağe ṕow weri wıkısewpćığep, ı-ı, Bebej?
wıćığexer, wıaáğexer kıćinexeze, Yermelhableće,
wırıguşıe ḣunep, aw tıje kıdeşötḣı: ĺerıhxer
wıxığe ḣuğep.
fede beźer zexehanır népep kızéjağer, adıǵexemre
fede kereğule cader tuçanım pebğesınır!.. Yaşenere
fetecıx, feṫısıx.
xepş'ıćew aneguxer keguşü'ıağex. Gu yaemi wımış'enew,
xeş'ıć zerafıriem pay.
şxonçxe ri, pulémét zakow ḱućem detri ofep, axeme
şöreğ. Ğeş'eğona wiĺ' zawem şıfexığeme... Bebej
şükırişeĺ'ağ, tızexapĺew tızexećıjınep. Néwş
şıpke raĺeğuĺ'ejrep, sıd yazefağemi, zefağem
şıd femıf ṕonew, jajew maqo. Sımece ofır
şıtığep. Aş paye yeceğeşxo wıḣunew, nemıć xeğegume wiğesenığe aşıxebğeḣonew yişıćağep, adıǵe
şıtış, sıhatır tfım Hešeše Mıšıqu dej tışızeoće.
şepsewx ṕonew, nahıbeme aoştığe.
ıoáğ, adıǵeme yaqodıjığo kesığeće séneguye,
ımış'ew zawle téş'ağ, Goşewnaye ćaşöm yepĺıxme
ımış'ew kızetéwçüağ.
ıše Bebej zızexixrer népep. Ḱérénsḱem yiwnaşöće
yaquxew, zımi yićıgu kıtıraxığep!
"Aş nemıćep Dexapse bzegu sıfezıhığer,- Turabe
"Weri ṕebjenaće zığewzırem ışhe şü'epxınew
"Turabe thamıć, Turabe sekat ṫome yidağo zexétımığexew, te tıqomi dğaşü'eze kızdétşećıştığem
"Wıyate qodıṕe yifağew, se cedıgu eğope nećıće
- A şı ĺekof neṫeğuncem tésır wişawa,
- Ar wımıo, tyan, jı wıḣuna? - Şıwıpaşi zexixığer
- Ara? Mew ze séğepĺ! - zıkıuiş'ıheze, Dexapse
- Ari terez,- Nahĺeş ziwmısıjığ, aw yişörış'ığe-thağepšığe kızximığeşew kıxeḱuwćığ:
- Arı, arı, soáğe,- şewe kobe-bjebe pĺ'euşxom
- Awştew weome, değu,- yej zeriojew, mıdırexemi
- Aş sışığoáz.
- Aşığum sfeĺećığeme, ıne kistḣınew sıhazırığ, ıpse xesxıştığ. Mı sınıbeqoš yiĺımi
- Guşıe kodıyeće nane wıkélıjıştme, wıguşü'en,-
- Yew, yew, pfewqoćırer ş'e, pḣer kırağekume,
- Zıgore kıwiş'ağa?
- Zeşıḣuşütağexeme ş'e?
- Kaṕome wiféde, kemıome wızereebeğe e mığor
- Kızereṕoremće, pş'ağem wırıćeğojırep?
- Kızereṕoremće, siğuneğu,- Turabe kıpçıreme apımıĺew Reded kıoáğ,- zićıfe kıttéĺ
- Ĺakoxemće, Reded,- zıxetme Çeçane kaxeḱuwćığ,- ıśeǵeneĺe-nıbe pıwıbıtıć, jı kémığaş!
- Mstislav pşışxom zawem zıféğehazıra, sıd aow
- Mezıbe şıwıxer ara zıfaṕorer? - kıhığe kebarım feḣuşt ćewxım ığapew, adıǵeğe-šıfığe
- Weri nedepĺıṕe gorem wıĺımıḣow şıtepştın,
- Weri, Neṫayiy Turabe şügu fezğepsefığ, ıtxı
- Sıd guxeĺ kısfışüiaáğ? - Nahĺeş zexixığer
- Sıd ḣun,- Dexapse upş'e ḣurayexer zeriğafeze,
- Sışxenew sıfayep, mow ze Çeçane dejće sı réqoćışt. Ḱoles thamete maferi kızezğeĺeğun,
- Wızebenıştım lıye répxınew eşe neğoáce ṕığa,
- Haquçüme zeraow,- Ḱoles thağepšışöw şxıpšığe,- kıtebğefağ. Mış fede ofım nahıće-nahıj yiep. Aw tıkızışéjeğe mafem şıwıblağew zerewezğeğezejışt ĺeu gumeć kıpfısiew
- Xet şış, tıde kićığ?
- Şöfım tızeditew, waşör ıwıṕıšeze, bğejışxo kıtşharıwıağ,- cıri nah ĺeşew Aynare
- Yaxenerer xet ade?
eşe kixığeće ḣırśıj ĺ'iṫur ziçate kizıpḣotığe Ḱoles ıpaşhe kiwçüağ.
Axeme weri waşığoáz.
Ğoguwanem ıwıj źeqoĺ'xer kuşhe ĺapsem yigupsefıhağex, şı pırḣ makexer ćıṕe-ćıṕew kıxeu ćıx, şıwışxem afepĺırxereme yapsḱewu-ĺemakexer
Dumitri adıǵe şöĺırım şızeĺaş'e. Ari te kıtfeşıpk. A ĺ'iṫur Şıwıpaşe xaşe kıfeḣunxew, yiĺeğun
Qome yeĺeqonze, Heram oáşhe deqoáyiy, zipĺıhağ,
Ĺ'ıj uşığ thamıćer, şöri, teri - zećemi tćeĺenıko gowğew kısşıḣuğ.
Ĺ'ıj zećeqoáğem yeesećze, guşıe dexabe Turabe
Meşıkui yisĺamım şü'eşḣunığe féş'ı fedew kısşü'eş'ığ, cewap şüfeḣun".
Prozorovsḱe Yevdoḱiye Yaḱov şewiṫu kıfiĺfığ,
Pçablem yiĺes pçağere zejeğe ışnahıće
Pşımafe kıoáğem cıri zıgore kıpiźejınew
Tızekowçön, tızıxeğegun faye.
Xabze zıdeşımıem pıym şıaáće şéğotı.
aćewjüntxejıze, Çeçane çetapemće kığeçıhere
aĺıterep,- guşıe şaber cı nes zıupe téĺığe
ariğeğapeze, çıjew téğapĺe, tızeréğepĺećıjı.
areş'i, haquçüxeri népi çıristan ḣuştıx. Xıuşö
afiopşığex, uğo mekeğeum fepĺırınxew wınaşö
aş'erep,- šešaşö zıriğeş'ze, Aynare yiwneće yejejığ.
guće zeriğafeze, Reded nepĺeğu' hıĺer nebǵıre pepç
ca Kujeye ğeḣunem kışışöḣuĺ'ağer arı. Cı
cegum kıxehağex. Şenıbe ıĺeğuğem rırazew jı
dunaym sıtéḣuhağ, sıwığoiğe mıĺḱu ṫequr kızdićığe koseğu' ĺenıkomći ser-serew zıseotejı...
yeĺeuğ: - Aşıwı, weri keṫıs, ter-ter zać.
jıbğem pćaşexer zeĺipḣotağ, çıǵ pšene şhapexer zeféşex, kutamexer zeréwtećıx, şıseḱuxer
zipĺıhağ.
zı ĺ'ıj themete mafew tiçıle des, aw we ğuse wıkızfeḣuğem, ziwshan, xet şışmi, goáper siyew sipşaşe
zıfiş'ığ,- ppaće kébğelelexew, şxomlaćer terezew
ze-ṫo kısĺımıpĺew kıxećığep.
zeĺepkeğuxem tızerezefışıtın fayem tıfiğaseze,
zereşıĺeşır ara?
yiğusağexemi wenegu zaş'ıjığ,- Mezıbe zıbǵıneşt
yiĺep. Se ĺ'ı simıejmi, ĺfığe siaáğeme, dunayr
yişıhatew Mosḱva yiwramiṫu Bolşaya ıći Malaya Çérḱéssḱaya šew afaş'ığ.
kıoştım aş fediz ş'ağo ximıĺağow ṕeste belağer
kıoáğ,- mı ĺ'ır tejüğeṫupşıj. Tiĺepkeğume
kızdahığe pḣenṫequ şhaḱome aşış kırihıĺ'ağ.- Ṫıs, Ğućıps, pĺakome zyağeğepsef.
kızdeḣuğep nah. Kıseguśafeme sş'erep, sıkiğeqotej kes yiwḣumaqoxer ğuse kéş'ıx. Çıleğotıpşım yiqodıće zexixığeş, zıfesakıjı. Ĺ'ıḱuşxo
kızıxaeće, wızereĺ'ejıştım wémıgupşısen pĺećırep, aw yeṫani pĺe wıtétıfe weguğe. Şewe šıqow kıtfeḣuğem sıupĺe kes zeseojı: "Mır ıĺe téwçüağew kesĺeğujına şüo?" Yeṫani ṫequ téseğaş'eş,
kıriğeğezejığ.- Şıĺemake zızexesexım, xet
kısşıḣuştığe, cı şıpkew kıćećıjı. ezenımi
kış'ığ, nıçepe blemıćew zıtéguşıenxe zereşıer
kesınba, sıda wıćıdeguzajörer?
ĺ'işır sabıy-wıneğoáğex".
mezım xeĺedejığex.
nepĺeğu' şabeće ğuneğu' pşaşem uguşü'ıağ, guğuyemıĺ'-kırimıźaşöći kıwıxıjığ.- Aşıwı, tızerezebenıştım aş fediz kibğećı ḣuna, ı-ı, sşınahıć?
nepençağex thamıćem kısiojıştığe. Yeğaş'em
we mow sisemeguće kızgowçü, hawlıyew wısibayḱol goáźa!
piğoxi, wınem yićığ.
pçağexer kızşıĺağoxeremće ğezağe. Ğemefe
pşü'emıterezme, zışızğebıĺığem blağew séqo ĺ'ejınep. Adıre haquçü kerebğe ṕıne zéhem témıfere
pşım - şüĺeğureba, kıjügurıoreba zızeriğepsırer! - tızerezıećiĺhajıştım wégupşısejınew
sićal, hedağem wéjağ, ara?
sşü'eyğo aáci yiğepsıće-ş'ıće xeseĺağo. Anıset
sızereferazer yezğaş'eme sşü'eyğu...- Ḱoles kıriğejeğe guşıem ığepşığ, zi kımıow ṫequre şıĺi,
téhajıştxeme, şüzepeş yateo,- Reded şesıjığe,
theme kısatıre guğaṕem sışimığeaáğeme, sş'erep
tıḣunew kıréğećı.
wızfimığade pşü'eyğome, we ĺ'ığe kızxeğaf! Şüzecağeme sıd fediz yapçağemi, mı zıgu sısrer
wıpće zako si'.
ḣujew Çıleğot femığotıştığer kaş'e. Anah
xeğegu mıḣuğe ĺepk mı ĺenıkom yisıjep. Te,
şhaće, pkı hıĺer şü'ıyefexıjığ, aw ziğeĺ'ew
şıw zawle ğuse ış'ınış, Mıstḣako zereqoştır
şıejep. Nem ıĺeğurer şhem ıwıas ao. Kebar faĺ'e
şeĺaoće, şenašeće, sıda tıkızfewçüğer, ziwshan,-
ınexem gupşıse-gumećır kaćixığ, ćeşö bǵıkum
ış'era mıḣun gore tazıfagu kıdefeğağeme, zışıdğeğupşeme nahışü'ı.
"wıja lım" kıseṕoğağ.
- Ade carı, ziwshanxer, şıaáćer zıfeder, xeti
- Ade carı, haće, tinasıpme, ĺ'ışü'ı-ĺ'ıḣu gore
- Ar zıtéḣuherer weş'a, sidexenağu? - Kelekute
- Arba ape yit guşıer! - mekeḣu ĺeşır Keleku te kıetığ.- "Şebekupşır ğuse fayeme, kırım
- Arme ḣun,- Şebeku ziğerehatıj fedeze,
- Yej axeme mıḣun kaxeḣuhafe! Yamaḣuĺe neoáğem dej yisığe Hataye axesıjep, kezereşeğaćexer
- Kıtepesığep. Carı, ziwshan, kıwıaoşüğep
- Pyazığeĺağemi ıku.
- Sayd-Bulat ḣan ćelaćer yaneşıpḣum tfıćerıćırep.
- Sıd ade, ziwshan, seri zi kes'ojrep, weri zızeqošıwıwşefağ,- pşıćalem yiguğe-gupşıseme Kele kute
- Wımıguzajü, Minsur, tiwne wızerisıştım başe
- Wırıs ğer, tyat,- şıwıkamış wıpĺ'ećağemće Şecenıko ğerım ışhe kıriğeetığ.
- Haw, haw, yadıgabzi, yadıgaği, şüinerıĺeğu,
- Haw. Kırım ğogumi ğeréqo nıwem tıriğezıheğağ, aw, wizakow çıjeba, şınağoba, femıwıqoćew
- Xeş'ıć fısiep, ziwshan.
- Şher zıpıbğeĺetığeće, aş sıd yiş'?! Se ca
- Şıxeri caş fedex,- Pşıapşekui yej zıfeaázemće dıriğeştağ.
ofır Şebekupşım Kebertaye kışéḣuĺ'eğe kebarew psḱem kıwimığewxığer arı. Adıre wişeweğu'
Anah thamıćağow adıǵeme kafıkoćığeme ya
Awştew zereḣuştır seş'eti arı sićale zıćıdezğeguşıeğağexer. Ryazğeoáğem kızémıwıbıtım, adıga ğem sébakui, sşheće séwşıyğ. Cı yepĺ ḣuğem,
Aş weri wızıxehajıće...
Ğoguwane kıtéćıjığe Kelekute fećeşığow
Darıy zereĺerımıher şiğeğupşejew kıpeguşü'etağ, zıdiğeṫısıştır, kıfiş'eştır ımış'ejew
Dışe kamer, tıjın seşxor, dışe bǵırıpxır
Jajıye zışhe kıfıraxığe xaser yigoápemi, yimıgoápemi wımış'enew, keberteye haćeme kıdıryae ĺeğu' nım nah ığapew kewpćağ. Kebertayeme xet ış'era
Zahret yiĺ' upĺi, tecıjığe.
Mamıye kızıxećıjım, pçıheşhaşxe zedaş'ıze,
Neğwey şıwır kızerepş'eştır weş'a, Ĺ'ımaf? - kewpći,
Taḣupşım yiḱup kırım neğweyme zerağeğedéleş,
Témryuḱovnar zıfesakıjıze, yinıseğu' uguşü'ıağ,-
Xet kıwioáğeći, pşü'eş wımığeḣu. Wızeryauşıyrer
adıǵexer çıǵ şhape kızerepımızığexer areĺeğu,- ışnahıće yiguşıe ṫequ kıxıriğexew, bayḱolxemi zexarimığexew, "tatéĺ'eće tşıpḣu mış nes
ar zıḣuğağer, syatej yizemanığeme sş'erep.
guhe-gujır aşiğeğupşerep, xeğeguxem, šıf jüğexem şü'ew afiş'eri ane kıćihajrep. Kumalme
ğeşxen-sızğewlewnxer tihaćeş kipşexe paqoş,
cıri tiof psınćep.
degu zıkısfaş'ı. Ca ofığome, nemıć xeğegu ofme
yeğeş'ere hećeqoáṕ, ıdej yereşejıx, şérehaćex.
je wıkığeće wıkıs'opĺıhe, şhe pćenṫağer yebğegupşıserep. Se tıde sıphışta, bédehawjıće ḣanım
zaćexew déğeçayex, şhanığupçem utxew Them yeĺeure ĺ'ıme aćıb dewçö.
zıdiş'eji, ćiĺeşüjığ: - Ye-we-wey, Hatay thamıćer
zıćaoá ğer? Şü'ew pş'ağem wırıćemığoj, psım xebźağe şü'ış'ağer nemıć gorem psı ğoátqoće ufenış,
zıriğećığ, ınexer wıṕıšağexew ṫequre şıti, kızećixıjığexer ıwıšırğuze, meke yefexığeće
zışü'emıdeyew Pşıapşeko zırişığ, xepsḱewućığ.-
zışımıejım ıwıj kıćeĺıqoğe mazexem kaşıĺeğoáğ: hader daxı zeḣum, ışiṫu Vladimirıre
zećebleşt, ar weri wımış'ew, seri sımış'ew şıtep.
zeĺiğenefew xasem xelajexerem aşharıpĺi,
zereşıḣuxerem şiğeğozağex, boyarme, pşıme aşışıbexem aĺakoxer zererağanexerer, xeğegur ağepıtenım zerefemılajexerer, aşhe şeḣu zerepımıĺxer, kumalığer kızeryabećrer, Livon zawem
zetéĺewi wışızğesıştep. Se kızşısş'ejrem Taḣupşır şheyxığew kıwebenı. Aş Çöḣopşıri
zefemışü'ıme ağapexeri, kebar mışü'ı zetéućıće
zefeşhafxer oáş'ıhağex, şayşöṕe-şxaṕexeri
zeḣumi, mefiş ṕeĺe cewapıştır uiğezıćme zışiğeğupşeze, kızfeqoáğexem yamıpesığe zéqoáćer
yiguğe zıdeşıe ğogum xiğećrer şü'emaćew şım yeĺedekewağ. Zawlere çağexew Çöḣopşır bayḱolme
yimıĺır yiĺheğoáy. Yeṫani adıǵem yio zı, yiş'e feşhaf. Anah uşım wédeuğemi, keralığo akıl goĺ,
yinahıber ğogu pxenc sıtétew keshığ. Cıri marı,
yipsḱewu zıkézğeş'ejığe Şebeku wışhağu' ĺıḣu
yipşeşe wıne raşi, neoáse faş'ığ. Ari, neguf ṕoće
yişxi, yigubji zexetew zeriojığ: "A heĺeşejır
ćerıtır ıĺeğuğ, fegubjığ:
kéesećığ. Işnahıj yiwpće yaṫonerew zexixığeti,
kéwçöĺ'ağ.- Awştew şöome, seri kıjüdéseğaşte,
kinejığ - Kebertaye, Şercesım, Adıǵéim, xı
kıpiğeḣojığağ: - Wiğuneğur zeretimaḣĺem
kıpxemıfenır sşü'eş ḣurep. Şıpke, yişeweğuğeme anahi mır nah šıf ğeṫıĺığ, zerézğehere
kışıćeźağew xıuşö kohaṕem şıćećıjew
kebarımće, zıfayer kadeḣuğ.
kećıjew ğumṫımığe, ĺerığıpsxemće wanem
kes'on. Zyani zyati adıǵew nemıć ĺepkme axaherer arı
mıadıgağemi, sıdew tş'ın, kıtxahereme šıfığe
ni, thaqumi ya', Terç kele-pıtaṕem wırısıźe zeredeĺır
nepĺeğu' nećıće kaupĺağ, upş'ıć kodıyew kıoáğ:
sakıtéşüxıjığağ, serı, Minaç. Sizakop,
saxesığeba, aorer adesımıoáğemi, syadeuğeba, śıhe
sışüfeĺao.- Yeṫane ṫequ tıriğaş'i, şheğesıs
ṫequ tızahşır. Belğayrıko kızdićığer sş'erep,
timezxeri, tipsıḣui, pçedıj kes kıtfıkoćıre
tıréźeş, şhanığupçem ćerehajı. "Sıd yatş'ağeći, tyabenığeći, tyazewağeći, adıǵexer ketıwıfenxe
wıeṕejaj.
wınaher rifığ zeraow, weş nah ĺeşır wer-werew wiwne
wırısme axetın.
féjağ - fewqoćığep. Ṫequre thaqumćıhem şharısi, ıwıṕeow diwblağ. Ardedem zewj yitxew bğeşḣuiṫume zıkıraźıxığ, kolejxeri kyaĺeşećreme
ḣume, şımıe Janıye xeğegum yipaçıh. Arı şhaće,
ḣuna! - Çöḣopşım şıri yeşxı, yejıri zéşxıhajı.-
šıquxer kiwḣureyćığex.
šıf zexémığex.
šıfme axezışeğe yiĺ' fırie gukawer fémıoşüştığemi, nemıpĺ şefće zerédawerer mećağep.
šıfme axehağ-axećığ, deoáći oáći yeş'e",- Pşıapşeko guće zeriojıze, ıgu témıfeştığe beşım
śıpxım śır şızepitḣıze, kıfiźığ: - uć ade, şö
śıhış'eğu' kıtfeḣujıştır? Koćıṕe ĺenıkori,
çıǵxer ıne kıpeşü'efağex. Zıćıb keğezeğe ĺ'ı şxom
şıćepşınem déjıwı. Haćeme aşımıwıćıteştığeme,
şıtep..." - Wenetığu' yigupşıseme kaxewji, ıgu kıfiheğe febeğe ṫequmi téwćıtıhajıze, şewejıyem
ıbğegu kıdeḱuwćıştığe meke pĺırım zıkıriğeş'ejığ.
ığedaoxe şü'eyğow, udımıdew axetığ.
ıko fırépĺećığ. Ḱutaki, Dudarıkui, Sulṫani
ıpeće ćıṕe pçağeme ĺ'ığe aşızéphew wızereşızewağer wıgu kebğećıjın feyağ. Serep ar zepş'ağer,
ış'erer kıréğequ zeraow ĺeć yeefe, xet şışmi
ışıpḣu šıqu nasıp feḣuştım yigupşıse zeĺiştağ.
yaqoáće kıxeşew Şebeku yihaćeş raşağex, ćeşığo
"Wıje kıdestḣığeti, sışıbğeğozağ…- cı
- "T"-će kébğejağ, daxe, aw sıd guşıeşta ar?
- Alahım yiş'e xemıĺew ğogum şükıtésşağep,-
- Aşığum wışewejıyağ, cı wısulṫan şıpk,
- Zımafe ca ziguğu' kıpfesş'ığağe Atamurad,
- Mı keṕuağer Bibars sulṫanım kıpkırıćığa,
- Nef keşığ!
- Sıda mı şıwıxer ziĺ'ewjığoxer?
- Sıda mıxer ḱupiṫow zıćejügoşığexer? - sulṫanır Rasim yewpćığ, yiguşıexer ğowme zeĺapḣoáteze,
- Se zımi sıfayep…- Ĺ'ıjır şxıpšığe, ṫequ
- Thawyeğepsew, Barkuku, sıkızexepş'ıćığ.
- Wıgu yiĺıri, kısfiĺri, Rasim, zeresebğeş'ağer
- Wiwpće ofıbew zexeĺış, cewap kétıjığoáye
- Haw, Alahım yiĺ'ıqu.
- Şhaqo zie pstewmi ae zıtıraşeyejırep. Tıztétır dunay haf zıćeṫuağer şü'ıći, yeći Alahım
- Şhaşe kıtfezış'ıre pstewmi agu şü'ı kıtfiĺewi?
- Emir wıpćejeğum yi Wınaşö we wıkıxiwbıterep,-
aáhıl ĺeğun faĺ'eće wadej kapşi bğeṫısığe
upeće kıubzabzeştığe sulṫanım ıgu kızerefemışü'ır Kahire ış'eştığemi, kızxiğeşıştığep.
eşü'ı wızxéğetquhe. Ĺ'ım yiĺ'aće yej ıpk kićığemi,
Alahım téjüğeĺeu. Amin şüo! - al-Ala Alıy
Barkuku zıkıziş'ejıće, yane çewm bğeće téğećağew yeĺeğu, ıpse xetıjep…
Barkukure Tamérlanıre yaźexer weş'e-demış'e mamırće zerezeblaşıjığexer zigope šıfxem ğogubğu'
Barıç şeweğum yesemerkew fedew ziş'ığemi, zıtéşınıhaştığer fıximığepsın ıĺećığep,- tépĺın
Carı se mış yate zereşımıej kebarır Barkuku
Zanćew sadej kısfaş.
Yikunba mamlyuḱ-pşıĺ'će kışıtacexew xıme xeğegum tızerisığer!
Ḱayr des şü'exıme paşeme zeramınah deyr ıgu yiĺış,
Ḱara Cabal pıtaṕem pemıçıje ḱenaw gorem Şacarat ad-Durr yihade deĺew yiahılme kağotıji,
Kahirere? Axer Celat fedexep, kızgowçüağex. Aw
Nıçepe yiof şüo.
Weşö fıjışöm kijejıćıştığe tığe
Pçe uwbğuć mekeşxoće wınem kihağexe Alıyre
Pşe ğoşaği zıtémıt weşöçapem ṫequ-ṫequze
Pıyperısi ıše zegorem zıfızeblaḣum zızeriş'ığağer ıgu kećıjew mamlyuḱ şewejıyem neşü'ıće
Sığemıs, nemıpĺ kısex fayemi…
Selamış yiağex - yanere ışnahıjre. Axem yaşefşheyxığe nefağe. Cırı? "Šıf pstewmi yakeḣuće
Selamış ığeśaćeze, sulṫanım dıriğeşteğağemi,
Selamış! Aw axeri keḣuxeme, zıgorew ḣunıx. Mıde
Haćexer qojxi, Kelewni of goreme awj yitew
Hamame axetba?
Yatere ıkore azıfagu weş'e-demış'e zefemışü'ew
apımıĺew yiguşıe piźejığ.- Wevéys kerabğemći,
arab xeğeguğemi, aş yišıfew xetığexer śıhençe-mećededağex. Ḱurdxemre adıǵexemre aćırıpĺze, ćıṕe
arabxeri, félahxeri, thayeğepsewx, kıdgotığex. Cı
bzıĺfığexemće yieme, aférım yeseo!
bleebıćıxewi kıxećığ. Zawe şımıew aácri ha ğuşüğu' qodıṕeme arıfağ, karıćıjığ. Arewştew
guśafe yebğeş'ığew wıkéwşhaqume ş'e?.. Pşiṫu
ğogumaf, sıhatımaf. Kıwesoáğexer zışımığeğupşex, mamlyuḱıźem sıripaş ṕoće, wıyate yişörış'ığe ĺ'ığe şenxer kızxemığafex. Yermel-cawrxer
ğunapke kıréşaĺ'ex.
cı nes sışızğeaáğer sewxıće yeneguyağo, tyate zıfioğağer kızgurıoğağep şhaye, şıpke. Yeğezığe
yeṫane ar xiğeqoćej fedeze, ziguğu' kıfaş'ığem
yeş'e, yeĺeğu.
zaxaritme aşhe kariğeaátığ.
ziwshanım mefişe yihaćağex. Pçıhere ene zeuxığem
zığefebağe apere gupsağew sıbğe kıdete cağer
zıkızeresfiş'ıştır sş'erep…" guće piğeḣojığ.
zıtésxıjığ.
zıxezğeşühajew sıda zıwıj sitır? Xeta siṕe şabe
zepeğoç-zexeĺadem şığeçaṕem zıkışépḣoáte:
zeredğezejıştır zışıteşümığeğupş, yisĺam
zefağem demıxınew, xeğegur zeşızığakoreme afimığeğunew a mafem xezıźığe emirme guşıe Kenşawğur aritığ.
yiof wıxığaxe.
yiĺ'ıqu, hapsım ćes.
kademıḣurem zeşéfıx. Zığe şyazğeğetığağe
kaxewji, ıko yewpćıjığ. - A sićal, pşınahıćeće
kébenığexe Cambeç emirıri, aş yiğusağexeri ariğeğeṫısığex, ıṕuştığe sabıym fesakme yifeofaş'exer fiş'exeze, yiĺes yimıkum hal-balıkınçew
kihağemi, yiwaşüi, yićıgui, yipşağwi ğuşe. Népe,
kıpiwpćığ.- Se sıbğenasıpışü'eştme, sıkızıpfıweĺeuğer kıbgurıoáğeme, kısfaş'.
kesi, yiĺes kesi ofığoábe kitaceştığ. Axem
kesĺeğujın" guće şxıpšıze, kıoáğem zeretéćışt
mamlyuḱ şıwıźer zıpeut Yevfrat kamılıĺer mestı,
muristan-sımeceşım şısığ zeweĺ' thamıćeme afezğeşü'ış'en. Aw ar zimeḣecağem yişü'ış'e kabıl
mıḣuğeme, sidax, werıre serıre tızefemızınığeći,
nah ćećew Bibars sulṫanır ṕomi ḣuşt.
we kıweḣuĺ'ağemre wıkézıfećıremre sş'enxew sıfay.
werdénım yikaşzéhe miniṫu şawćığ.
weş nah zıtéfere šıf siźepşme axetep, aw wıxexes aonış, katémıxıştme, wırağeqoĺ'enep.
psew, Nasır Dawd ıığ, Ḱayr kıfićıştme aréğaje.
pşeḣo aátem Sayd ıĺeḣoámbe kızıćeşım, "wıćeqo"
sakışımığeḣu,- "népe guşıerıye kıseḣuĺ'ağem
séşü'ış'en" Wısmaniye zışioğe pçedıjım Barkuku
sulṫanım yitétığo ĺeḣan Ḱipre xığeḣunem kićıştığexe kaşzéhexem sıda yakebarır?
ṫoćiş kığeş'ağer.
ṫequ tıriğaş'i, şü'eşxen-mıskarıće kıwıxıjığ.-
témırım şıçıemi, tığer kıkoćımi, kohajımi,
wanem yismi, kéćesığemi zedaığın aĺećıştep.
wızbéḱxeri, arabxeri axetığex. Burcit adıǵe mamlyuḱxeri caş fede šıf ĺepk zefeşhafxemće
fimıfeze, Aḱtay kızereqojrer zıĺeğuğem yikıxeḱuwć make şher kıriğepḣotağ.
feğeorış'ejığepti, yeqodıĺ'ejığ. Raş'ağer yej
xegupsefejxeme. Carı sıziğerığe rusiçme yaçıristan dini sezımığeştağer, sakıxezışıjığer,
şöĺı rım ćıṕe-ćıṕeće zıxezıwışhefağe kaşzéhexem zatéqoxeće, mamlyuḱ-źeqoĺ'ıme mefiş ṕaĺeće apaoáźeştığexe kalexem kadaxırer yafédağ
şhe etığe neguşü'eće şüzım upĺağ,- keweş'ejme,
şıćećıjew ar beme yašıfığ, anağ, athaqumağ. Aş
şırier. Yej zerişenew, sédexaş'eme séwbzeze, ıbze-yişhaĺeşığe zerézğewbıtışt gorem séwsen. Nıçepi,
şenawt zıoáźeğe ıko nahıjew Alıy zereşımıej
ıko ışhe kısfezıhığağer arı.
ışöći, ımakeći kıxıriğexew yişeweğu'-sulṫanım
yane yikemıguşıaáće Çewsar zıfihın ımış'ew wışhağu' feğotće şeć hapĺır rihıĺ'ağ, yewpćığ,- harıfım yiinağe ḣuşta?
yauşıyğ, apere aḣşe epıeğur arariğeğotığ, yiĺesişće, zıkaş'ejıfe, xeğegum hakulahe zeraimıxışt wınaşöm şiğeğozağex. Sulṫanım yigućeğure
aáhe, pay, aáhe ufağe, goşığe
on, oten, keoten, keoten
onığo maz, séntyabr
egu téwen, egu yeon, egu fıtéwen
aḱḱord, meke ğepsı
aw şıtmi, aw şıpker
bzaqo, daqo, daqu
bzegu neğesew wıpĺequn, xeen
ble kızeuixıre roze ĺepk
vérbén, keğeğe ĺepk
gu ĺéğeten, yeğeş'en
guğen, nešen, menaše, kénešı
gur śapeće ıığın
guşıe zıxemıh, mıdaorer
ğogu kurmen wıćın
ğogur ğeğoşen, ğoşen
ğu, bı, ğoán
ğumıṫımın, kedırğın, ğumığun, medır
ğeğunen, kewḣumen, kağeğunen, ĺı'
ğepsın, ş'ın, ğewçün
ğepšenığeće of ş'en
ğeḣıyen, ğesısın, yeğesısı, kéğesısı, _x005F_x0001_
ğeḣen, keğeḣen, ığeḣen
ğehın, ḱoşın, hın
ğeśećen, ş'ın fayer
ca, car, carı
cenceşeğu, zewpćıjıxerer, wıpćejeǵm
dığe, yidağ, dıjığe
değehan, xeğehan, xiun, péu
dey ḣun, šaṕe ḣun
yebz, yebzı, šığeşü'ı, çüy, çemçüy
yewpćın, yewpćıjın, ćewpćen, yecenceşın
yehıĺ'ağew, paye, feş'ıće
jaj, psınćep, mıçan
jığem kıxećew akılım kışıćen, kış
zı şećı ĺepk
zıjaće pçenı jaćem
zıṫećın, zéṫećı, zıwıpšenın, zışıxın
zeğepşağe, zetéfe, yequ
zepıwığ, téwğ, téwjığ
zerıć, kabze, zeyć
zerezeşhafır zıtétır ĺeğun
zetéwtew şxın, maker aátığew ĺeşew şxı
zew, zećem, asızatım
zexexın, goşın, zepıfın, guişın, zeguyeşı
yiof dey ḣun
yibadet, nemaz ş'ın
yikuşt, yikun, yikujın
yinı pş'ın, ğeynın, xeğeḣon
ćen, ĺ'ağem kıćenığer
kıxeḣon, xeḣon, kéḣun
keğaḣe, téqoáğe, téqonığ
ĺaṕe, ıwıase be
ĺıtenığe, şhećefznığe zıfaş'ıre
ĺeten, meĺate, keĺeten, ṫeren, meṫare z
minibus, avtobus šıqu
mıerıse šın, mıerıse pas
mığo, bétemal, weğurśız, nasıpınç
mır, mırı, mı
mış fedizew, aş fedizew
melebı, wıšının, şıne ḣun
nafe, çılem ıĺeğow
nećı ded, ıqošı zıy yimıĺ
psaw, fıkoáğe zimıer
psı xemıhen, xemıćın
psınće dedew, zeće
pfın, fın/ifın, ufın
pçenıśım xeş'ıćığe téźaṕe
pşıku, ĺ'ım ış
pıy, ajeğoğu, yeğu'
pıte ḣun, pıten
raze, zedeştağer, raze ḣuğer, ğerezeǵ
rehat, gupsef, mamır
sıdıpi hawlıyew ğeqodın, pığeqoden
sıdewştew, tawştew, sıderewştew, taw ḣum
tésıṕe, téṫıshaṕe, pḣenṫequ
thağepš, pšıwıs (satıwış')
theraze kıfeḣu, wepsew, thawyeğepsew
tığe ıĺeğun, tıgoъe kıtépsen
wıben, wıbın, ğeeyen, pıwıbıhen
wıgoşın, goşın, degoşın
wıćıtejın, haynape zeḣuĺ'en
wıkayğen, kayğe ş'ın
fitı ş'ın, azat ş'ın
feopşın, make yeğeun
feğeğuğe zi', ĺ'ağer
ḣu, ĺ'ı, ḣuĺfığe
hader zıtıraĺhere mıjö stol
ćıṕe, wıne şöfı
çılem, zećemi šıfxem
şü'eş'ın, zereşü'eş'ın, yeneguyen
şawm yićın, ğuthe yin
şxenew, dehaşxını, dehaşxenı, ćenećaĺ
şıen, ğeş'en, psewn
şığu' kızxaxıre ćıṕe
şığın ǵıćı maşin
şıle, dene šın
ıgu mıjö fed, jalım
ıjepḣeć şü'eĺew guşıen, ḣoánew guşıen
ışhe etığew pĺen
"Akıl zier..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Açem ıje wıśır dizmi..." . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Aş yitépĺe..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Bılımır..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313
"Délem wışımıtḣu..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Zırağezrem..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Yiem yepćıhe..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 517
"Ḱuşhefaçer yićerıćew..." . . . . . . . . . . . . . . .—
"Ĺ'ığem feĺaşem..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Ĺ'ışü'ır şüzım yewbze,
"Mıdeşü..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Mıjör bǵım kéçexı..." . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Mel min ziem..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Ner mapĺe..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
"Pḣuj neşü'eş'ım ıupş'e yešaleće..." . . . . . . . . . .—
"Sigupşıse..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Sıdew ari ğeş'eğonı..." . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Sımez çıga..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311
"Sıhalela..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Seçe ye seqo..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Wiwz zimıwızım..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Wımışxığe şxınır..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . 489
"Hamšıy şüater..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Xeğegum yiwered se kısfırağeoáğep..." . . . . . . . .—
"Çıjerıpĺer..." . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .—
"Şı pşığem yiçe xéğaḣomi..." . . . . . . . . . . . .—
o-keojće zeteğepşı.
eşü'ı ćeĺıjep.
Adıǵe ofım ćewçü, zığeçü.
Anah çerır ćéğewçö.
Ar wem şıseğae.
Ar ṕow wıkısemışüğu,
Axer hambarıx.
Aş yizĺako ćićıćığ.
Aş yikopipĺ'mi sakopĺıhe.
Aş sıĺeçe.
Bjaşü'er bjematem axem dağesrep.
Guqodığo şıep, şıep,
Gum yitığoás.
Gum yitırko se sxećıja?..
Yeo şhaće, yeo şhaće,
Jığor kızereseğurer arıştın
Jıbğe guix.
Zı uşıği aş xesxığep.
Zıfıuğeqot.
Yipši pféğaçe.
Yiçeş pćıhe ḣotı.
Yişüate psı zać.
Ćer şıse feğeḣu.
Ćefefıćı, ćebıwıćı.
Kıpxeşeşıćı.
Kısćeĺıcağer?
Kısfetri sıd fed?
Ĺ'ı pao şığ nah, ĺ'ıḣujep,
Ĺaǵeri ĺḣançe.
Ĺapeće kuşhem yewağ.
Ĺeḣu kıptıréĺhe.
Majer yigubğen.
Modre dunaym dejći ar mace.
Melaḣo yişıćağ.
Melıl pşerri sfağajö.
Mefe fıjır tığem fegurep.
Nah febejew zesefape.
Neće maĺ'e.
Weğu'-weşxır kéşxı.
Psem fezğadew yiseğaḣo,
Pfeḣumi, wımıḣoj.
Phınew ıwıj wimıh.
Pšeşḣo napśew zéĺeğujı.
Pçeğu' papšer ćisi,
Pşer yeğefabe.
Siğeş'e-mış'e siğaş'e rısşew
Simeşi mıo.
Sş'eğağeme…
Sıgu aş feğumi, ca ḱośıśer
Sıd yesş'ejın.
Sıda pş'erer?
Sıfemıyaxew aş zexixığer yicağu!
Sıfesakmi, sışü'eaábe.
Se napśe siep ıojığ,
Se sipeoşxu.
Seri mıxemće sızewpćıjı,
Ṫumći mıtḣağu.
Tığuj mıḣuştır sıdiğwi
Tığeri fépsı.
Wıgu yiĺır yemıu.
Wıdax kıwes'on.
Femıfır naze.
Fepş'ağer yewşefı.
Ḣotı sapem zısuyepḣotı.
Šıfme dexaşew zafape.
Çündıri zağore pşefı…
Ćıṕe neć wıréşe.
Çatem śe umıĺme,
Şüzım yithaçü pşağe
Şef aáci se kıbdeseş'e,
Şıble ğoáğor şınağomi,
Şxıme-şxıze ar kıstéçı.
Şıtḣups faĺ'e ĺ'ı mışığum
Işhe şetḣujı.
