Metadata-Version: 2.4
Name: tr-yangin
Version: 0.1.1
Summary: Early-design fire-safety checks under the Turkish fire protection regulation (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik): occupant load, exits, escape widths, travel distances, stairs, sprinkler and detection triggers, with a Turkish compliance report.
Author-email: Yusuf Eminoğlu <geospacephilo@gmail.com>
License-Expression: MIT
Project-URL: Homepage, https://github.com/YusufEminoglu/tr_yangin_sdk
Project-URL: Repository, https://github.com/YusufEminoglu/tr_yangin_sdk
Project-URL: Issues, https://github.com/YusufEminoglu/tr_yangin_sdk/issues
Project-URL: Changelog, https://github.com/YusufEminoglu/tr_yangin_sdk/blob/main/CHANGELOG.md
Keywords: fire-safety,fire-protection,building-regulations,egress,occupant-load,travel-distance,turkey,yangin,yangin-yonetmeligi,kacis-yolu,architecture,urban-planning,compliance
Classifier: Development Status :: 3 - Alpha
Classifier: Programming Language :: Python :: 3
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.9
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.10
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.11
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.12
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.13
Classifier: Operating System :: OS Independent
Classifier: Environment :: Console
Classifier: Natural Language :: Turkish
Classifier: Topic :: Scientific/Engineering
Classifier: Topic :: Utilities
Classifier: Intended Audience :: Science/Research
Classifier: Intended Audience :: Developers
Classifier: Intended Audience :: Other Audience
Classifier: Typing :: Typed
Requires-Python: >=3.9
Description-Content-Type: text/markdown
License-File: LICENSE
Provides-Extra: dev
Requires-Dist: pytest>=7.0.0; extra == "dev"
Requires-Dist: pytest-cov>=4.0.0; extra == "dev"
Requires-Dist: ruff>=0.1.0; extra == "dev"
Requires-Dist: mypy>=1.0.0; extra == "dev"
Dynamic: license-file

# tr-yangin

[![PyPI version](https://img.shields.io/pypi/v/tr-yangin.svg)](https://pypi.org/project/tr-yangin/)
[![Python versions](https://img.shields.io/pypi/pyversions/tr-yangin.svg)](https://pypi.org/project/tr-yangin/)
[![CI](https://github.com/YusufEminoglu/tr_yangin_sdk/actions/workflows/ci.yml/badge.svg)](https://github.com/YusufEminoglu/tr_yangin_sdk/actions/workflows/ci.yml)
[![License: MIT](https://img.shields.io/badge/License-MIT-yellow.svg)](https://github.com/YusufEminoglu/tr_yangin_sdk/blob/main/LICENSE)

**English summary.** `tr-yangin` runs early-design fire-safety checks under the
Turkish *Regulation on the Fire Protection of Buildings* (Binaların Yangından
Korunması Hakkında Yönetmelik, BKK 2007/12937, consolidated text as amended up to
30/6/2025): occupant load, number and width of exits, travel distances, stair
types, and the height/use triggers for protected stairs, fire lobbies,
pressurisation, sprinklers and fire detection. A building/storey description goes
in, a structured Turkish compliance report with article references comes out (text,
Markdown or JSON, also via a CLI). It is a preliminary design aid and does not
replace fire-brigade (itfaiye) approval.

---

**Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'e göre erken tasarım kontrolleri.**

`tr-yangin`, mimari ve kentsel tasarımın ilk aşamasında bir bina veya kat
tanımını alır ve Yönetmelik'in kaçış ve aktif korunma hükümlerine göre madde
numaralı, yapılandırılmış bir Türkçe uygunluk raporu üretir:

- **Bina sınıfı ve yükseklik:** kullanım sınıfları (Madde 8-18), *bina yüksekliği*,
  *yapı yüksekliği* ve *yüksek bina* tanımları (Madde 4).
- **Kullanıcı yükü:** Ek-5/A katsayılarıyla mekân ve kat kişi sayısı (Madde 32(1)).
- **Çıkış sayısı:** Madde 39 (50 / 500 / 1000 kişi eşikleri; yüksek tehlikede 25),
  Madde 32(8), 48, 50, 52 istisnaları.
- **Kaçış genişlikleri:** 50 cm birim genişlik ve Ek-5/B birim kapasiteleriyle
  kapı, merdiven, koridor/rampa toplam genişlikleri; 80 / 100 / 150 / 200 cm ve
  yüksek binada 120 cm alt sınırları (Madde 32-33, 47, 49).
- **Kaçış uzaklıkları:** tek yön / iki yön, yağmurlamalı / yağmurlamasız ve
  çıkmaz koridor sınırları (Ek-5/B), konut daire içi (Madde 48(2)) ve otel odası
  (Madde 50(3)) sınırları.
- **Merdivenler:** gerekli kaçış merdiveni sayısı, korunumlu merdiven, yangın
  güvenlik holü, basınçlandırma, acil durum asansörü, dengelenmiş ve dış açık
  merdiven yasakları (Madde 34, 38-48, 63, 89).
- **Aktif sistemler:** yağmurlama (Madde 96), otomatik algılama (Madde 75, Ek-7),
  yangın uyarı butonları (Madde 75(2)), itfaiye su alma hattı ve yangın dolapları
  (Madde 94), itfaiye su verme bağlantısı (Madde 97).

Bütün sayısal değerler **tek bir JSON veri dosyasında** durur ve kullanıcı
tarafından kısmen geçersiz kılınabilir. Paketin çalışması için yalnızca Python
standart kütüphanesi yeterlidir.

> **Uyarı.** Bu paket bir **ön tasarım yardımcısıdır**. İtfaiye onayının, yangın
> danışmanının veya proje müellifinin incelemesinin ve ilgili idarenin kararının
> yerine geçmez. Yönetmelik metninin güncel hâlini ve yerel itfaiye uygulamalarını
> mutlaka kontrol edin.

## Kurulum

```bash
pip install tr-yangin
```

Python 3.9 veya üstü gerekir. Bağımlılık yoktur.

## Hızlı başlangıç (komut satırı)

```bash
tr-yangin ornek -o bina.json            # örnek bina tanımı
tr-yangin rapor bina.json               # Türkçe metin raporu
tr-yangin rapor bina.json --bicim md -o rapor.md
tr-yangin rapor bina.json --bicim json --siki   # uygunsuzlukta çıkış kodu 1

tr-yangin kullanici-yuku --kullanim ofis --alan 1200        # 120 kişi
tr-yangin genislik --kisi 300 --sinif buro                   # gerekli genişlikler
tr-yangin uzaklik --sinif buro --iki-yon --yagmurlama        # 75 m
tr-yangin tablolar                                           # sınıf ve Ek-5/A anahtarları
tr-yangin --tablolar benim_tablom.json rapor bina.json       # tablo geçersiz kılma
```

Bina tanımı (Türkçe veya İngilizce anahtarlar kabul edilir):

```json
{
  "ad": "Örnek büro binası",
  "kullanim_sinifi": "buro",
  "bina_yuksekligi_m": 18.6,
  "yapi_yuksekligi_m": 22.4,
  "yanmaz_yapim": true,
  "katlar": [
    {
      "kat": 1,
      "mekanlar": [
        {"ad": "Açık ofis", "kullanim": "ofis", "alan_m2": 520},
        {"ad": "Toplantı salonu", "kullanim": "toplanti_salonu", "alan_m2": 60}
      ],
      "cikis_sayisi": 2, "merdiven_sayisi": 2, "merdiven_genisligi_m": 1.2,
      "kapi_genisligi_m": 0.9, "koridor_genisligi_m": 1.4,
      "kacis_uzakligi_m": 41, "iki_yonlu": true, "cikmaz_koridor_m": 9
    }
  ]
}
```

Rapordan bir kesit:

```text
KULLANICI YÜKÜ
--------------
  [BİLGİ] [1. kat] Kat kullanıcı yükü 92 kişi. Açık ofis: 520 m² brüt / 10 m²/kişi = 52 kişi (Ek-5/A satır 11); Toplantı salonu: 60 m² net / 1.5 m²/kişi = 40 kişi (Ek-5/A satır 1)

ÇIKIŞ SAYISI VE KAÇIŞ GENİŞLİKLERİ
----------------------------------
  [UYGUN DEĞİL] [1. kat] Çıkış kapısı temiz genişliği (yükseklik en az 200 cm); en az genişlik: 92 kişilik kat için 100 cm (Madde 33(1) kişi bandı).
      gereken: ≥ 1.00 m | mevcut: 0.90 m | dayanak: Madde 33(1), (5)(b); Madde 47(1)
```

Durumlar: `UYGUN`, `UYGUN DEĞİL`, `GEREKLİ`, `GEREKLİ DEĞİL`, `BİLGİ`, `VERİ YOK`
(eksik veri bir uygunsuzluk sayılmaz, ayrıca raporlanır).

## Hızlı başlangıç (Python)

```python
from tr_yangin import Building, Storey, Space, assess, occupant_count, exit_widths

occupant_count("ofis", 1200)            # 120  (Ek-5/A: 10 m²/kişi, brüt)
w = exit_widths(300, "buro")            # Madde 33(1), Ek-5/B
w.stair_total_m, w.min_single_exit_m    # (2.5, 1.0)  -> 300/60 x 0.50 m

bina = Building(
    use_class="buro", building_height_m=18.6, structure_height_m=22.4,
    noncombustible_construction=True,
    storeys=[
        Storey(level=0, spaces=[Space(use="ofis", area_m2=600)], exits=2,
               door_width_m=1.0, travel_distance_m=30, two_way=True),
        Storey(level=1, spaces=[Space(use="ofis", area_m2=600)], exits=2, stairs=2,
               stair_width_m=1.2, travel_distance_m=41, two_way=True),
    ],
)
rapor = assess(bina)
print(rapor.to_text())        # veya to_markdown(), to_json(), to_dict()
rapor.ok, len(rapor.failures), [f.reference for f in rapor.requirements]
```

Daha uzun bir örnek için `examples/quickstart.py` dosyasına bakın.

## API özeti

| Nesne | Açıklama |
|---|---|
| `assess(bina, tables=None) -> Report` | Bütün kontrolleri çalıştırır. `bina` bir `Building` veya sözlük olabilir. |
| `Building`, `Storey`, `Space` | Girdi modeli; `Building.from_dict` Türkçe anahtarları da kabul eder. |
| `Report` | `findings`, `failures`, `requirements`, `ok`, `counts()`, `to_text()`, `to_markdown()`, `to_json()`, `to_dict()`. |
| `Finding`, `Status` | Bir bulgu: konu, kat, durum, açıklama, gereken, mevcut, dayanak (madde). |
| `occupant_count(kullanim, alan, beyan=None)` | Ek-5/A kullanıcı yükü (yukarı yuvarlanır; beyan büyükse o esas). |
| `min_exit_count(kisi, yuksek_tehlike=False)` | Madde 39(2) çıkış sayısı. |
| `exit_widths(kisi, sinif, yuksek_bina=False)` | Madde 32-33 ve Ek-5/B genişlikleri (`ExitWidths`). |
| `max_travel_distance(sinif, iki_yon, yagmurlama, dusuk_alevlenir=False)` | Ek-5/B en fazla kaçış uzaklığı. |
| `max_dead_end`, `min_exit_separation`, `is_high_rise` | Çıkmaz koridor, Madde 39(3) çıkışlar arası uzaklık, yüksek bina testi. |
| `load_tables(override)` / `Tables` | Veri dosyasını yükler; sözlük veya JSON dosyasıyla derin birleştirme yapar. |
| `example_building()` | Paketle gelen örnek bina tanımı. |

### Kullanım sınıfları (`kullanim_sinifi`)

`konut`, `otel`, `yurt`, `egitim`, `saglik` (yataklı), `ayakta_tedavi`, `buro`,
`ticaret`, `endustri`, `toplanma`, `depo`, `otopark`, `yuksek_tehlike`.
Her sınıf bir Ek-5/B satırına ve (varsa) bir Ek-7 satırına bağlıdır.
Karışık kullanımlı binalarda Madde 18 gereği daha sıkı sınıfı seçin veya
yangın bölmesiyle ayrılmış bölümleri ayrı ayrı değerlendirin.

### Ek-5/A mekân kullanımları (`kullanim`)

`toplanti_salonu` (1.5, net), `dans_oturma` (1.0, net), `dans_ayakta` (0.5, net),
`sergi_studyo` (1.5, net), `terminal_bekleme` (3, net), `derslik` (1.5),
`resepsiyon` (3), `spor` (3), `magaza` (5), `galeri_muze` (5), `fitness_okuma` (5),
`ofis` (10), `ogrenci_yatak` (10), `uretim` (10), `hastane_yatak` (20),
`mutfak` (10), `otel_yatak` (20), `hastane_lab` (20), `muayene` (5), `depo` (30),
`otopark` (30) m²/kişi. Ek-5/A'da konut satırı yoktur: konutlarda kişi sayısını
`kisi` alanıyla verin veya tabloya kendi varsayımınızı ekleyin.

### Tabloları geçersiz kılma

```python
from tr_yangin import load_tables, assess

tb = load_tables({
    "thresholds": {"high_rise_rule": "and"},               # yüksek bina: iki şart birlikte
    "occupant_load_factors": {"konut": {"row": "-", "label": "Konut (varsayım)",
                                        "m2_per_person": 20, "area_basis": "brut"}},
})
rapor = assess(bina, tb)
```

Komut satırında aynı yapı `--tablolar dosya.json` ile verilir. Bütün tablo
`tr-yangin tablolar --json` ile görülebilir.

## Yöntem ve kaynaklar

Birincil kaynak, mevzuat.gov.tr'deki derlenmiş metindir:
*Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik*, Bakanlar Kurulu Kararı
27/11/2007 No 2007/12937, Resmî Gazete 19/12/2007 No 26735; değişiklikler
2009/15316, 2012/2958, 2015/7401, 2017/10459, 2018/11347, CK 3167 (2020),
CK 4825 (2021) ve CK 10026 (30/6/2025, Geçici Madde 4).
<https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=200712937&MevzuatTur=21&MevzuatTertip=5>
(metin 9 Kasım 2026'da kontrol edildi).

Kullanılan hükümler: Madde 4 (tanımlar), 8-18 (kullanım sınıfları), 31-33
(kaçış yolları, kullanıcı yükü, çıkış genişliği), 34 (yangın güvenlik holü),
38-48 (kaçış merdivenleri, çıkış sayısı, kapılar, konutlar), 49-52 (sağlık,
oteller, toplanma, büro/mağaza/fabrika), 63 (acil durum asansörü), 75 ve 81
(algılama ve uyarı), 89 (basınçlandırma), 94 (itfaiye su alma hattı, yangın
dolapları), 96 (yağmurlama), 97 (itfaiye su verme bağlantısı); Ek-5/A, Ek-5/B,
Ek-7. Ek-5/B'nin hastaneler satırındaki merdiven kapasitesi değişiklikle
30 kişidir. Ek-7'nin kurumsal, ticaret, endüstri ve toplanma satırları Danıştay
10. Dairesinin 28/12/2021 tarihli E.2019/261 K.2021/5537 sayılı kararıyla iptal
edilmiştir (İDDK 22/2/2023 onama); bu sınıflar için rapor bunu belirtir.

Hesap kuralları:

- Kişi sayısı = ⌈alan / katsayı⌉; beyan edilen kişi sayısı büyükse o esas alınır
  (Ek-5/A notu). Ek-5/A'nın 1-4. satırları net, diğerleri brüt alanla çalışır.
- Toplam gerekli genişlik = kişi / birim kapasite × 0.50 m (Madde 33(1)).
  Değer, 50 cm'lik tam birimlere yuvarlanmaz.
- Merdiven genişliği kat bazında, o katın kullanıcı yüküyle kontrol edilir;
  iki çıkış gereken durumda her merdiven yükün yarısını taşımalıdır (Madde 33(4)).
- Yağmurlama durumu verilmezse, sistem yalnızca Madde 96'nın zorunlu kıldığı
  durumda var kabul edilir ve kaçış uzaklıkları buna göre seçilir.

## Sınırlamalar ve yorumlar

- **Yüksek bina tanımı** ("bina yüksekliği 21.50 m'den, yapı yüksekliği 30.50
  m'den fazla") iki şartın birlikte mi ayrı ayrı mı arandığını açıkça söylemez.
  Varsayılan ihtiyatlı yorum "**veya**"dır; `high_rise_rule: "and"` ile değiştirilebilir.
- **Sınır değerler:** Madde 48(5)'teki 21.50 / 30.50 / 51.50 m eşiklerine tam
  eşit yükseklikler bir üst (daha sıkı) banda alınır; Madde 47(3)'te tam 4 kat
  90 dk kapı ister; Madde 50'de tam 20 yatak iki çıkış ister.
- **Madde 96(2)(d)**'deki "katlı" şartı ihtiyaten aranmaz; toplanma sınıfı
  "eğlence yeri" olarak bu bende dahil edilir.
- **Madde 89(1)** merdiven kovası yüksekliğini esas alır; paket yapı
  yüksekliğini vekil değer olarak kullanır. Madde 48(7)-(8) uyarınca bodrum veya
  çatı arası hariç tutulacaksa `konut_merdiven_yuksekligi_m` alanını kullanın.
- **Madde 75(2)** kat sayısı bodrumlar dahil sayılır.
- Geometri (kaçış uzaklığı, köşegen, genişlikler) kullanıcı tarafından ölçülüp
  girilir; paket plan çizimi okumaz ve yol bulma yapmaz.
- Kapsam dışı: yapı elemanlarının yangın dayanımları (Ek-3), kompartıman alanları
  (Ek-4), malzeme sınıfları (Ek-2), koltuk sıraları (Ek-6), su deposu ve pompa
  hesapları (Ek-8), tehlikeli maddeler (Sekizinci Kısım), mevcut yapılara özel
  hükümler (Onuncu Kısım), cezaevleri, açık otoparklar.
- Yönetmelik değişebilir. Tablo dosyası güncel değilse `load_tables` ile düzeltin.

## Geliştirme

```bash
pip install -e ".[dev]"
python -m pytest
python -m ruff check . && python -m ruff format --check src tests
python -m mypy src
```

## Akademik atıf

```bibtex
@software{eminoglu_tr_yangin,
  author  = {Eminoğlu, Yusuf},
  title   = {tr-yangin},
  year    = {2026},
  version = {0.1.1},
  url     = {https://github.com/YusufEminoglu/tr_yangin_sdk}
}
```

## Lisans

MIT. Ayrıntılar için [LICENSE](LICENSE) dosyasına bakın. İletişim:
geospacephilo@gmail.com
