Metadata-Version: 2.4
Name: tr-gurultu
Version: 0.1.2
Summary: Turkish environmental noise (çevresel gürültü) toolkit: Lgündüz/Lakşam/Lgece/Lgag (Lden) indicators, 2022 regulation limit checks, construction-site hours, decibel arithmetic and noise-map exposure bands.
Author-email: Yusuf Eminoğlu <geospacephilo@gmail.com>
License-Expression: MIT
Project-URL: Homepage, https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk
Project-URL: Repository, https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk
Project-URL: Documentation, https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk#readme
Project-URL: Issues, https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk/-/work_items
Project-URL: Changelog, https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk/-/blob/main/CHANGELOG.md
Project-URL: SDK dashboard, https://geophilo.com/sdk-dashboard/
Project-URL: DOI, https://doi.org/10.5281/zenodo.24235580
Keywords: noise,environmental-noise,gürültü,çevresel gürültü,gurultu,lden,lgag,noise-limits,noise-map,noise-exposure,acoustics,decibel,türkiye,turkey,noise-regulation
Classifier: Development Status :: 4 - Beta
Classifier: Programming Language :: Python :: 3
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.9
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.10
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.11
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.12
Classifier: Programming Language :: Python :: 3.13
Classifier: Operating System :: OS Independent
Classifier: Environment :: Console
Classifier: Natural Language :: Turkish
Classifier: Topic :: Scientific/Engineering :: GIS
Classifier: Topic :: Scientific/Engineering :: Physics
Classifier: Intended Audience :: Science/Research
Classifier: Intended Audience :: Developers
Classifier: Intended Audience :: Education
Classifier: Typing :: Typed
Requires-Python: >=3.9
Description-Content-Type: text/markdown
License-File: LICENSE
Provides-Extra: dev
Requires-Dist: pytest>=7.0.0; extra == "dev"
Requires-Dist: pytest-cov>=4.0.0; extra == "dev"
Requires-Dist: ruff>=0.1.0; extra == "dev"
Requires-Dist: mypy>=1.0.0; extra == "dev"
Dynamic: license-file

<p align="center">
  <a href="https://geophilo.com/sdk-dashboard/"><img src="https://geophilo.com/assets/sdk_icons/tr_gurultu_sdk.svg" width="120" height="120" alt="tr-gurultu icon"></a>
</p>

# tr-gurultu

[![PyPI version](https://img.shields.io/pypi/v/tr-gurultu.svg)](https://pypi.org/project/tr-gurultu/)
[![Python versions](https://img.shields.io/pypi/pyversions/tr-gurultu.svg)](https://pypi.org/project/tr-gurultu/)
[![pipeline status](https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk/badges/main/pipeline.svg)](https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk/-/pipelines)
[![License: MIT](https://img.shields.io/badge/License-MIT-yellow.svg)](https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk/-/blob/main/LICENSE)
[![DOI](https://zenodo.org/badge/DOI/10.5281/zenodo.24235580.svg)](https://doi.org/10.5281/zenodo.24235580)
[![Downloads](https://static.pepy.tech/badge/tr-gurultu/month)](https://pepy.tech/project/tr-gurultu)

**English summary.** `tr-gurultu` is a dependency-free Python library and CLI for
environmental noise assessment under the Turkish *Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği*
(Environmental Noise Control Regulation, Official Gazette 30.11.2022 No. 32029). It
computes the noise indicators Lgündüz, Lakşam, Lgece and Lgag (Lden) from hourly or
interval Leq data, checks levels against the regulation's limit values (and the repealed
2010 area-type tables for reference), screens construction-site hours, does energetic
decibel arithmetic and simple distance attenuation, and builds the population exposure
band tables used in strategic noise maps. Reports and CLI output are in Turkish.

---

**Türkçe.** `tr-gurultu`, *Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği* (Resmî Gazete
30.11.2022, sayı 32029) kapsamında çevresel gürültü değerlendirmesi için bağımlılıksız
bir Python kütüphanesi ve komut satırı aracıdır:

- **Gürültü göstergeleri:** saatlik veya istenen sürede (ör. 5 dakikalık) Leq
  verisinden Lgündüz, Lakşam, Lgece ve Lgag (Lden). Dönem sınırlarını (07:00, 19:00,
  23:00) aşan aralıklar bölünür, birden çok günün verisi enerjetik olarak birleştirilir,
  her dönemin kapsanan süresi raporlanır.
- **Desibel aritmetiği:** enerjetik toplama, (zaman ağırlıklı) ortalama, çıkarma ve
  arka plan gürültüsü düzeltmesi.
- **Sınır değerler:** 2022 yönetmeliğinin Ek-2 Tablo 1'i (endüstri, ulaşım, müzik yayını
  yapan işyerleri, işyerleri, LCmax) ve başvuru için yürürlükten kaldırılmış 2010
  yönetmeliğinin alan türüne göre tabloları (kara yolu, hava alanı, endüstri, şantiye,
  raylı sistem, eğlence yerleri). Tüm tablolar kullanıcı tarafından (Python veya JSON
  ile) değiştirilebilir; örneğin İl Mahalli Çevre Kurulu kararları.
- **Aşım kontrolü ve rapor:** dönem bazında ölçülen/sınır/fark tablosu, Türkçe metin ve
  Markdown rapor, JSON çıktı.
- **Şantiye:** Ek-2 Tablo 2 izinli saatleri (şantiye 10:00-22:00, açık hava etkinlikleri
  10:00-01:00, havai fişek 20:00-22:00, patlatma 10:00-20:00), LCmax 100 dB(C) ve 2010
  Tablo-5 sınırları.
- **Mesafe azalımı:** nokta ve çizgi kaynak için geometrik yayılma, ses gücünden ses
  basıncı düzeyi (ISO 9613-2 Adiv), tampon mesafe hesabı (ön değerlendirme).
- **Maruziyet tablosu:** gürültü haritası alıcı noktalarından 50-54, 55-59 … ≥75 dB
  aralıklarına düşen nüfus/konut sayıları, en yakın yüzlüğe yuvarlama ve 55/65/75 dB
  üzeri toplamlar.

```bash
pip install tr-gurultu
```

Python 3.9 veya üstü gerekir; çalışma zamanı bağımlılığı yoktur.

## Hızlı başlangıç (Python)

```python
from tr_gurultu import (
    indicators_from_hourly, get_limit, check_compliance,
    db_sum, level_at_distance, exposure_table, check_construction,
)

# 00:00'dan 23:00'e 24 saatlik LAeq,1h değerleri
hourly = [52.1, 50.4, 49.8, 49.5, 50.2, 53.7, 58.9, 63.5,
          66.2, 65.8, 65.1, 64.9, 65.3, 65.0, 64.8, 65.2,
          66.0, 66.4, 65.7, 63.9, 62.5, 61.8, 60.2, 57.0]
ind = indicators_from_hourly(hourly)
print(round(ind.lgunduz, 1), round(ind.laksam, 1), round(ind.lgece, 1), round(ind.lgag, 1))
# 65.4 62.3 54.1 65.4

res = check_compliance(ind, get_limit("ulasim"), location="Örnek cephe")
print(res.to_text())          # Türkçe aşım raporu
res.exceeded                  # True (gündüz +0.4, akşam +2.3 dB)

db_sum([60, 60])              # 63.01 dB
level_at_distance(82, 10, 120)                   # nokta kaynak: 60.4 dB
check_construction("08:00", "23:00").hours_ok    # False: 180 dk izin dışı
exposure_table([53.2, 57.9, 76.5], [120, 340, 14]).to_text()
```

Aralık verisi (ör. 5 dakikalık ölçümler, birden çok gün) için:

```python
from tr_gurultu import indicators_from_intervals
ind = indicators_from_intervals([
    ("2025-06-01T18:30:00", 60, 70.0),   # (başlangıç, süre_dk, LAeq) — 30 dk gündüz + 30 dk akşam
    ("23:00", 480, 50.0),
    ("07:00", 690, 70.0),
])
```

## Hızlı başlangıç (komut satırı)

```bash
tr-gurultu gosterge olcum.csv              # 'saat;leq' veya 'baslangic;sure_dk;leq'
tr-gurultu lgag 65 62 57                   # Lgag = 66.1 dB(A)
tr-gurultu topla 68 71                     # enerjetik toplam
tr-gurultu ortalama 70 50 --agirlik 45,15  # zaman ağırlıklı ortalama
tr-gurultu arkaplan 60 55                  # arka plan düzeltmesi
tr-gurultu sinir                           # 2022 sınır değer tablosu
tr-gurultu sinir --surum 2010              # 2010 tabloları (kaldırıldı, başvuru)
tr-gurultu kontrol --kaynak ulasim --gunduz 66 --aksam 58 --gece 56 --lcmax 98
tr-gurultu kontrol --kaynak isyeri --gunduz 54 --arka-plan 50
tr-gurultu kontrol --kaynak karayolu --surum 2010 --alan konut --tur mevcut --dosya olcum.csv
tr-gurultu mesafe --duzey 82 --ref 10 --mesafe 120 --hedef 55
tr-gurultu santiye --baslangic 08:00 --bitis 23:00 --lcmax 97
tr-gurultu maruziyet alicilar.csv --nufus-sutun nufus --csv
tr-gurultu kategori 62                     # 2010 madde 27 planlama kategorisi
```

Her komut `--json` ile makine tarafından okunabilir çıktı verir. `kontrol` ve `santiye`
komutları aşım olduğunda çıkış kodu **1**, hata durumunda **2** döndürür; betiklerde ve
sürekli entegrasyonda kullanılabilir. CSV dosyaları UTF-8 (BOM'lu olabilir) veya
Windows-1254, `;`/`,`/sekme ayırıcılı ve ondalık virgüllü olabilir.

## API özeti

| İşlev / sınıf | Açıklama |
|---|---|
| `indicators_from_hourly(values)` | 24×n saatlik değer veya `{saat: leq}` → `NoiseIndicators` |
| `indicators_from_intervals(items)` | `(başlangıç, süre_dk, leq)` aralıkları → `NoiseIndicators` |
| `lgag(ld, le, ln)` / `lden` | Ek-3 madde 2.1 formülü |
| `PeriodScheme(...)` | dönem başlangıçları ve cezalar (varsayılan 07/19/23, +5/+10 dB) |
| `db_sum`, `db_mean`, `db_subtract`, `background_correction` | desibel aritmetiği |
| `get_limit(kaynak, alan, edition=, variant=)` | `LimitValue` (gündüz/akşam/gece) |
| `LIMITS_2022`, `LIMITS_2010`, `load_limit_table(json)` | tablolar ve kullanıcı değişiklikleri |
| `check_compliance(levels, limit, background=, lcmax=)` | `ComplianceResult` (`to_text`, `to_markdown`, `to_dict`) |
| `check_construction(start, end, ...)`, `is_permitted` | şantiye ve açık hava faaliyet saatleri |
| `level_at_distance`, `distance_for_level`, `lw_to_lp`, `lw_line_to_lp` | mesafe azalımı |
| `exposure_table(levels, weights, bands=)`, `exposure_above` | maruziyet tabloları |
| `planning_category_2010(lgunduz)` | 2010 madde 27 A-D kategorisi |

Sınır değerlerin değiştirilmesi:

```python
from tr_gurultu import LIMITS_2022, get_limit
karar = LIMITS_2022.with_overrides({"ulasim": {"gece": 50},
                                    "sessiz_alan": {"gunduz": 50, "aksam": 45, "gece": 40}})
get_limit("sessiz_alan", table=karar)
```

```json
{"endustri": {"gece": 50}, "sessiz_alan": {"gunduz": 50, "aksam": 45, "gece": 40}}
```

`tr-gurultu kontrol ... --sinir-dosyasi karar.json`

## Yöntem ve kaynaklar

| Konu | Kaynak |
|---|---|
| Dönemler (gündüz 07-19, akşam 19-23, gece 23-07) | Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği (RG 30.11.2022/32029) Ek-1 (c), (ğ), (h) |
| Lgag formülü, 12/4/8 saat, +5/+10 dB | aynı yönetmelik Ek-3 madde 2.1; AB 2002/49/EC Ek I (Lden) |
| Sınır değerler 2022 (65/60/55; müzik 60/55/50, 63-250 Hz; işyeri arka plan +5/+3, çoklu +7/+5; LCmax 100 dB(C)) | Ek-2 Tablo 1 |
| İzinli saatler (şantiye 10-22, açık hava etkinlik 10-01, havai fişek 20-22, patlatma 10-20) | Ek-2 Tablo 2; kamu yararı projeleri Ek-2 madde 10; sınav günleri madde 11 |
| Maruziyet aralıkları 50-54 … >75 dB, yüzlüğe yuvarlama, >55/65/75 dB toplamları | Ek-3 madde 1.8.1.4, 1.8.1.5, 1.8.2.7 |
| 2010 tabloları (kara yolu, hava alanı, endüstri, şantiye), raylı/helikopter/su yolu 65/60/55, işyeri/eğlence arka plan + 5 dBA, madde 27 kategorileri | Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (RG 04.06.2010/27601) Ek-VII ve madde 19-24, 27 (**30.11.2022'de yürürlükten kaldırıldı**) |
| Yüzlüğe yuvarlama kuralı (5150-5249 → 5200) | 2010 yönetmeliği Ek-VI 1.5 örneği |
| Nokta kaynak Adiv = 20 lg d + 11 dB | ISO 9613-2:1996 eşitlik (7) |
| Çizgi kaynak 10 lg(r2/r1), Lp = Lw' − 10 lg(2πd) | silindirik yayılma (temel akustik) |
| Arka plan düzeltmesi (≥10 dB düzeltme yok, 3-10 dB enerjetik çıkarma, <3 dB güvenilmez) | TS ISO 1996-2 uygulaması |

2022 metni ve ek PDF'i Resmî Gazete'den, 2010 ekleri 04.06.2010 tarihli Resmî Gazete'nin
ek dosyasından doğrulanmıştır. Güncel metin: <https://www.mevzuat.gov.tr> (MevzuatNo 39864).

**Not:** Yönetmeliğin 2022 sürümünün adı *Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği*dir;
2010 tarihli *Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği*ni
yürürlükten kaldırmıştır (madde 21).

## Sınırlamalar

- Bu paket ön değerlendirme ve eğitim içindir; resmî akustik rapor, stratejik gürültü
  haritası veya denetim ölçümünün yerini tutmaz. Ölçümler TS ISO 1996-1/-2'ye göre,
  yetkin kişilerce yapılmalıdır.
- 2022 Tablo 1 sınırları **LAeq,5dk** (müzik yayınında 63-250 Hz bandında LAeq) olarak
  tanımlıdır. `check_compliance` kendisine verilen düzeyi doğrudan karşılaştırır; uzun
  dönem Lgündüz/Lakşam/Lgece ile karşılaştırmak bir yorumdur. 5 dakikalık değerleri tek
  tek kontrol etmek için her aralığı ayrı ayrı verin.
- 2022 tablosunda alan türüne göre ayrım ve şantiyeler için düzey sınırı yoktur. Şantiye
  düzeyi için il kurullarının uyguladığı değer `level_limit` ile verilebilir.
- 2010 tabloları yalnızca başvuru içindir, ilk yayımlanmış hâliyle aktarılmıştır;
  2011, 2015 ve 2022 değişiklikleri işlenmemiştir. 2010'daki "7-10 dBA" aralıkları için alt
  sınır (7 dBA) kullanılır.
- Ek-2 madde 3'teki ton/darbe seviye ayarlamaları otomatik uygulanmaz.
- Mesafe azalımı yalnızca geometrik yayılma ve isteğe bağlı doğrusal hava yutmasıdır;
  zemin etkisi, perdeleme, yansıma ve meteoroloji yoktur. Kaynak modellemesi (CNOSSOS-EU)
  ve ISO 9613-2 yayılımı için aynı yazarın
  [`roadnoise`](https://pypi.org/project/roadnoise/) paketine bakın; `tr-gurultu`
  yönetmelik göstergeleri ve sınır değerlerine odaklanır.
- Arka plan düzeltmesi eşikleri (3 ve 10 dB) ISO 1996-2'nin yaygın uygulamasından
  alınmıştır ve parametre olarak değiştirilebilir.

## Akademik atıf

```bibtex
@software{eminoglu_tr_gurultu,
  author  = {Eminoğlu, Yusuf},
  title   = {tr-gurultu},
  year    = {2026},
  version = {0.1.2},
  doi     = {10.5281/zenodo.24235580},
  url     = {https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk}
}
```

## Related Geophilo SDKs

- [roadnoise](https://pypi.org/project/roadnoise/): screening-level road traffic noise with the CNOSSOS-EU source model, ISO 9613 propagation, Lden/Lnight and exposure statistics.
- [zero2geospatial3d-sdk](https://pypi.org/project/zero2geospatial3d-sdk/): headless 3D urban and terrain analysis, including noise, sun hours, thermal comfort and air quality.
- [tr-imar](https://pypi.org/project/tr-imar/): Turkish zoning (imar) calculations under the Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği and Otopark Yönetmeliği.
- [tr-donati](https://pypi.org/project/tr-donati/): donatı (social and technical infrastructure) area standards for Turkish spatial plans.

## Lisans

MIT © 2026 Yusuf Eminoğlu. Ayrıntılar için [LICENSE](https://gitlab.com/geophilo1/tr_gurultu_sdk/-/blob/main/LICENSE). İletişim:
geospacephilo@gmail.com
