1.1. Nesne Yonelimli Programlamanin Temel Ilkeleri

Java, tamamen nesne yonelimli bir dildir. Siniflar ve nesneler uzerine kuruludur. Kalitim, bir sinifin baska bir sinifin ozelliklerini ve davranislarini miras almasini saglar. Arayuzler ise bir sozlesme gibi davranarak, belirli metotlarin implemente edilmesini zorunlu kilar.

1.2. Kalitim ve Arayuzun Onemi

• Kalitim: Kod tekrarini onler, hiyerarsik iliskiler kurar ve “is-a” (bir seydir) iliskisini modeller. Ornegin, “Kopek bir Hayvandir.”
• Arayuz: Farkli siniflarin ayni davranisi farkli sekillerde gerceklestirmesini saglar. “can-do” (yapabilir) iliskisini modeller. Ornegin, “Ucan seyler ucabilir.”

1.3. Bolumun Hedefleri

Bu bolumun sonunda: - extends ve super anahtar kelimelerini kullanarak kalitim yapisi kurabileceksiniz. - Metot override etme (gecersiz kilma) mantigini anlayacaksiniz. - abstract sinif ve interface arasindaki farki kavrayacaksiniz. - Polimorfizmin nasil calistigini ogreneceksiniz.

2.1. extends Anahtar Kelimesi

Bir alt sinif olusturmak icin extends anahtar kelimesi kullanilir.

// Ust sinif
public class Animal {
    protected String name;
    
    public Animal(String name) {
        this.name = name;
    }
    
    public void eat() {
        System.out.println(name + " yemek yiyor.");
    }
}

// Alt sinif
public class Dog extends Animal {
    
    public Dog(String name) {
        super(name); // Ust sinifin yapicisini cagirir
    }
    
    public void bark() {
        System.out.println(name + " havlıyor: Hav hav!");
    }
}

### 2.2. super Anahtar Kelimesi

super, ust sinifin uyelerine (degiskenler, metotlar, yapicilar) erismek icin kullanilir. Ozellikle: - Ust sinifin yapicisini cagirmak icin: super(parametreler) - Ust sinifin override edilmis bir metodunu cagirmak icin: super.metotAdi()

public class SuperExample {
    public static void main(String[] args) {
        Dog dog = new Dog("Karabas");
        dog.eat(); // Animal sinifindan miras alindi
        dog.bark();
    }
}

Cikti:

Karabas yemek yiyor.
Karabas havlıyor: Hav hav!

[!WARNING] super() cagrisi, alt sinif yapicisinin ilk satirinda olmalidir. Aksi takdirde derleme hatasi alirsiniz.

2.3. Metot Override (Gecersiz Kilma)

Alt sinif, ust sinifta tanimli bir metodu kendi ihtiyacina gore yeniden tanimlayabilir. Buna override denir.

public class Cat extends Animal {
    
    public Cat(String name) {
        super(name);
    }
    
    @Override
    public void eat() {
        System.out.println(name + " balik yiyor.");
    }
}

@Override annotation’u, derleyiciye bu metodun bir ust sinif metodunu gecersiz kilacagini belirtir. Bu, hata yapma olasiligini azaltir.

2.4. Ust Sinif Yapici Cagrilari

Her alt sinif yapicisi, dogrudan veya dolayli olarak bir ust sinif yapicisini cagirmalidir. Eger acikca belirtilmezse, Java derleyicisi parametresiz yapiciyi (super()) ekler.

public class ConstructorChain {
    public static void main(String[] args) {
        Cat cat = new Cat("Pamuk");
        cat.eat();
    }
}

Cikti:

Pamuk balik yiyor.

2.5. Java’da Kalitim Zinciri

Java’da siniflar hiyerarsik bir yapi olusturabilir. Ornegin: Animal -> Mammal -> Dog.

3.1. abstract Anahtar Kelimesi

abstract anahtar kelimesi, sinifin veya metodun soyut oldugunu belirtir. Soyut siniflarin nesnesi olusturulamaz.

public abstract class AbstractAnimal {
    protected String name;
    
    public AbstractAnimal(String name) {
        this.name = name;
    }
    
    // Soyut metot: govdesiz
    public abstract void makeSound();
    
    // Somut metot
    public void sleep() {
        System.out.println(name + " uyuyor.");
    }
}

3.2. Abstract Metotlar

Soyut metotlarin govdesi yoktur; alt siniflar bu metotlari implemente etmek zorundadir.

public class AbstractDog extends AbstractAnimal {
    
    public AbstractDog(String name) {
        super(name);
    }
    
    @Override
    public void makeSound() {
        System.out.println(name + " havlıyor.");
    }
}

3.3. Abstract Sinif vs Somut Sinif

3.4. Abstract Sinif Kullanim Ornekleri

• Ortak ozellikleri paylasan ama dogrudan orneklendirilmemesi gereken siniflar.
• Bir aile icinde ortak davranislari tanimlamak.

4.1. interface Anahtar Kelimesi

public interface Flyable {
    void fly(); // public abstract otomatik olarak eklenir
}

4.2. implements Anahtar Kelimesi

Bir sinifin bir interface’i uyguladigini belirtir.

public class Bird implements Flyable {
    private String name;
    
    public Bird(String name) {
        this.name = name;
    }
    
    @Override
    public void fly() {
        System.out.println(name + " uçuyor.");
    }
}

4.3. Interface’de Metot Tanimlama

Java 8 oncesinde interface’ler sadece soyut metotlar icerebilirdi. Java 8 ile default ve static metotlar eklendi.

public interface DefaultMethodInterface {
    void doSomething();
    
    default void doSomethingElse() {
        System.out.println("Default implementasyon");
    }
}

4.4. Default ve Static Metotlar (Java 8+)

• Default metot: Interface’de govdeli metot tanimlamaya izin verir. Alt siniflar bunu override edebilir veya oldugu gibi kullanabilir.
• Static metot: Interface uzerinden dogrudan cagrilabilir.

public interface StaticMethodInterface {
    static void printInfo() {
        System.out.println("Bu bir static metottur.");
    }
}

4.5. Coklu Interface Kullanimi

Java, bir sinifin birden fazla interface’i implemente etmesine izin verir. Bu, coklu kalitimin avantajlarini saglar.

public class MultiInterfaceExample implements Flyable, DefaultMethodInterface {
    @Override
    public void fly() {
        System.out.println("Uçuyorum!");
    }
    
    @Override
    public void doSomething() {
        System.out.println("Bir sey yapiyorum.");
    }
}

5.1. Derleme Zamani vs Calisma Zamani Polimorfizmi

• Derleme zamani (compile-time): Metot asiri yukleme (overloading) ile saglanir.
• Calisma zamani (runtime): Metot override ile saglanir. Java Virtual Machine (JVM) hangi metodun cagrilacagina calisma zamaninda karar verir.

5.2. Upcasting ve Downcasting

• Upcasting: Alt sinif nesnesini ust sinif referansina atamak. Guvenlidir.
• Downcasting: Ust sinif referansini alt sinif referansina cevirmek. ClassCastException riski vardir.

public class CastingExample {
    public static void main(String[] args) {
        Animal animal = new Dog("Rex"); // Upcasting
        animal.eat(); // Dog'un eat() metodu cagrilir (polimorfizm)
        
        if (animal instanceof Dog) {
            Dog dog = (Dog) animal; // Downcasting
            dog.bark();
        }
    }
}

5.3. instanceof Operatoru

instanceof, bir nesnenin belirli bir ture ait olup olmadigini kontrol eder.

public class InstanceOfExample {
    public static void main(String[] args) {
        Animal animal = new Cat("Mavis");
        
        if (animal instanceof Dog) {
            System.out.println("Bu bir kopek.");
        } else if (animal instanceof Cat) {
            System.out.println("Bu bir kedi.");
        }
    }
}

5.4. Polimorfizmin Gercek Hayat Ornekleri

Bir ses sistemi dusunun: playSound() metodu, hangi enstrumanin kullanildigina gore farkli calisir.

6.1. extends vs implements

6.2. abstract class vs interface

6.3. Ne Zaman Hangisini Kullanmali?

• abstract class: Ortak durum (state) ve davranis paylasiliyorsa, “is-a” iliskisi varsa.
• interface: Davranis paylasiliyorsa ancak sinif hiyerarsisi farkliysa, “can-do” iliskisi varsa.

6.4. Tasarim Prensipleri (SOLID ile Iliskisi)

• Interface Segregation Principle (ISP): Kucuk, ozel arayuzler tercih edilmelidir.
• Liskov Substitution Principle (LSP): Alt siniflar, ust sinifin yerine gecmelidir.
• Dependency Inversion Principle (DIP): Soyutlamalara bagimli olun, somut siniflara degil.

7.1. Temel Sinif Yapisi

public abstract class ZooAnimal {
    protected String name;
    protected int age;
    
    public ZooAnimal(String name, int age) {
        this.name = name;
        this.age = age;
    }
    
    public abstract void makeSound();
    
    public void eat() {
        System.out.println(name + " yemek yiyor.");
    }
}

7.2. Abstract Sinif Kullanimi

public class Lion extends ZooAnimal {
    
    public Lion(String name, int age) {
        super(name, age);
    }
    
    @Override
    public void makeSound() {
        System.out.println(name + " kükrüyor: ROAR!");
    }
}

7.3. Interface Implementasyonu

public interface Swimmable {
    void swim();
}

public class Penguin extends ZooAnimal implements Swimmable {
    
    public Penguin(String name, int age) {
        super(name, age);
    }
    
    @Override
    public void makeSound() {
        System.out.println(name + " cıvıldıyor.");
    }
    
    @Override
    public void swim() {
        System.out.println(name + " yüzüyor.");
    }
}

7.4. Polimorfik Davranis

import java.util.ArrayList;
import java.util.List;

public class Zoo {
    public static void main(String[] args) {
        List<ZooAnimal> animals = new ArrayList<>();
        animals.add(new Lion("Simba", 5));
        animals.add(new Penguin("Pingu", 3));
        
        for (ZooAnimal animal : animals) {
            animal.makeSound(); // Polimorfik cagri
        }
        
        // Swimmable olanlari yuzdur
        for (ZooAnimal animal : animals) {
            if (animal instanceof Swimmable) {
                ((Swimmable) animal).swim();
            }
        }
    }
}

Cikti:

Simba kükrüyor: ROAR!
Pingu cıvıldıyor.
Pingu yüzüyor.

8.1. Override Annotation’unun Onemi

@Override kullanmak, yazim hatalarini onler. Ornegin, equals() yerine equal() yazarsaniz derleyici uyarir.

8.2. super Cagrisini Unutmak

Eger ust sinifin parametresiz yapicisi yoksa, alt sinifta super(parametreler) cagrisi yapmak zorunludur.

8.3. Interface’de Degisken Tanimlama

Interface’deki tum degiskenler public static finaldir. Bu nedenle sabit tanimlamak icin kullanilabilir.

8.4. Diamond Problemi

Java, coklu kalitimi desteklemez ancak coklu interface implementasyonuna izin verir. Iki interface’de ayni imzaya sahip default metot varsa, derleme hatasi olusur. Bu durumda alt sinif, metodu override etmelidir.

9.1. Bolum Ozeti

Bu bolumde: - extends ile kalitim yapisi kurmayi, - super ile ust sinif uyelerine erismeyi, - @Override ile metot gecersiz kilmayi, - abstract sinif ve interface kavramlarini, - implements ile arayuz uygulamayi, - Polimorfizm ve tur donusumlerini ogrendiniz.

9.2. Terim Sozlugu

9.3. Sorular

1. extends ve implements arasindaki fark nedir?
2. Abstract sinif ile interface arasindaki uc temel farki sayiniz.
3. Polimorfizm neden onemlidir? Gercek hayattan bir ornek veriniz.
4. super anahtar kelimesi hangi durumlarda kullanilir?
5. Java’da neden coklu kalitim yoktur?

9.4. Alistirmalar

1. Temel Kalitim: Bir Vehicle sinifi olusturun. Car ve Bike siniflari bu sinifi genisletsin. startEngine() metodunu override edin.

2. Abstract Sinif: Bir Shape abstract sinifi olusturun. area() soyut metodunu icersin. Circle ve Rectangle siniflari bu sinifi genisletsin.

3. Interface: Bir Playable interface’i olusturun. play() metodunu icersin. Guitar ve Piano siniflari bu interface’i uygulasin.

4. Polimorfizm: Yukaridaki siniflari kullanarak bir polimorfizm ornegi yazin. Bir dizi Shape nesnesi olusturun ve her birinin area() metodunu cagirin.

5. Karma Ornek: Bir Employee abstract sinifi ve Payable interface’i olusturun. FullTimeEmployee ve PartTimeEmployee siniflari hem Employee’yi genisletsin hem de Payable’i uygulasin. calculateSalary() metodunu polimorfik olarak cagirin.

[!NOTE] Alistirmalari yaparken her adimda kodu derleyip calistirin. Hata mesajlarini okuyun ve cozum bulmaya calisin. Bu, ogrenme surecinizi hizlandiracaktir.

Bolum Sonu.